auteurauteurassociationlexiqueouvragesassociationliensliens

Dans cette rubrique, des poèmes sont offerts à la lecture des internautes.


La Terra deis autres

Vent terral
1979

Capítol I

C'est nous les Africains
Qui revenons de loin,
Nous venons de Tunisie,
Nous venons des colonies...
Se cantava fòrça d'aqueu tèmps aquesta cançon. Era mai de mòda que totei lei tangas, rombas, bòps e
autreis èrs de dança, que tant n'èran estadas privadas lei gènts, en mai dau manjar, dau tèmps de la
guèrra. Subretot lei nistons la cantaviam.
Dins aquela annada 1945, dedins Marselha, aviam plus de besonh de te chalar lei veituras de cavaus,
que lei sordats nos fasián far de passejadas sus sei camions que nos agradava mièlhs aquò.
Restavi dins una banlèga polida, lei Tres Lutz. Mei gènts s'èran pres la geréncia d'un bar pichòt, lo
Pichon Bar, pèr escais, que lo nom vertadièr èra lo bar Totsants, sus lo camin que va a la Valentina.
Tocant lei Tres-Lutz, t'avián installat un camp de l'armada francesa, e dins de vilàs requisicionadas, te
lotjavan de fatmàs pèr lei tabòrs marocans que n'i aviá tanben un camp. Era compausada aquesta
armada d'Europencs venguts d'Argeria, quasi toteis oficiers ò sota-oficiers, e d'indigenas argerians pèr
la tropa, que li disiam d'Arabs.
Eran braves mai que mai aquestei militars. T'avián totjorn quauque rèn dins lei pòchas pèr donar ai
pichòts, que nosautres t'aviam perdut lo gost dau chocolat e qu'assajaviam de regantar lo retard! Ieu,
qu'èri lo drollet dau patron dau bar, èri lo gastat: èri poirit que m'aduisián tot çò que voliáu.
Me faguèri de forras de forras de bònas, de chocolat vitaminat, de boitas de racions americanas... E me
donèron un calòt, qu'èra la gaug mai granda de totei lei dròlles que t'empegavan aquò sus lo cap e
n'èran fièrs a ne petar!
Venián pèr clients au bar dos sergents argerians, qu'e mai musulmans li fasiá pas crenta de se beure
d'alcòl. Moamed e Ali li disián. Eran de lònga ensèms. Te parlavan un francès quasi sensa accent. Eri
bèn collèga amb elei e me prenián sovènt pèr passejar.
Me rapèli qu'un còp me menèron a l'estadivelodròm de Marselha. Se donava una corsa de bicicleta sus
pista. M'expliquèron qu'a Argier, ont restavan, anavan tanbèn veire lei corsas sus pista qu'aquò li
agradava força. Fasián d'espòrt, e mai que mai de velò.
Dins lei convèrsas qu'aviam, li demandavi çò qu'èra Argeria. Me semblava una tèrra estranja bòrd que
pèr ieu, Africa èra aquest païs misteriós ont i aviá de leons, ont Tarzan senhorajava. Qu'aviáu ausit
parlar dei leons d'Atlàs, aquestei que te mostravan dins lei circs, e mai aicí, de leons e de circs
n'aguessiam plus vists pèr manca de mangilha!
Lei fasiá rire aquò, que me disián que de leons, fasiá bèu tèmps que n'i aviá plus ailà e qu'ara, Argeria
èra un pauc parier que França.
Quasi parier, mai pasmens amb quauquei diferéncias pèr leis abitants. Elei, pèr exèmple, qu'èran
d'endigenas, avián pas de drechs pariers deis Europencs.
Li plasiá pas tròp quora veniáu sus de problèmas ansin que restavan muts sovènt. Empacha pas
qu'estènt que lei quichavi un pauc, e que me fasián fisança, me diguèron que tot aquò non èra pas
normau. Coma, venián aicí far la guèrra pèr França au nom de la libertat e puèi devian pas èstre pariers
de sei cambaradas europencs? E pasmens, Moamed èra institutor a Argier mentre qu'Ali trabalhava
dins una administracion...
Mai se pensavan que tot aquò cambiariá estènt l'alargament deis idèas nòvas après la victòria sus lo
faissisme. Verai qu'en Argeria volián pas, de gènts.
Mai, amb un govèrn democratic en metropòli, segur que non se podriá pas esperlongar aquesta
situacion.
Aviáu perèus d'amics europencs, coma aquest sergent, tanbèn institutor, qu'eu sabiá tenir un piano e
que te jogava d'èrs que t'encantavan lei clients. Qu'au bar aviam un piano!
Un jorn que m'avián balhat un balon de caochoc leugier que se gonflava amb lei bocas, pèr de rire, amb
lo bot de la cigarreta abrada, me lo faguèt petar. Me metèri a plorar que n'èra una desolacion. Era tot
nèc e non sabiá plus coma me consolar! Fin finala me prometèt de m'aduire un fais de bònas, çò que
faguèt de vèspre.
Venguèt la victòria. Partèron lei sordats. Durèt un pauc l'estrambòrd ai Tres-Lutz coma autra part. Se
faguèron encara de vòtas e de fèstas que lei gènts avián de besonh de viure, de s'amusar, de brafar, de
rire e mai de cantar pèr escafar lei cinc annadas de privacion e de carestiá que venián de passar.
S'abauquèt puèi tot aquò d'aise d'aise. Que foguèt mai aquí lo racionament qu'i aviá de dificultats
economicas dins una Euròpa arroinada. Qu'en Indochina, una guèrra nòva s'alestissiá...
S'anavan bastonar ailalin, dins aquest Orient Extrèm, leis Africans, pès-negres e musulmans.
Capítol II
Dins aquesta fin de l'annada 1952, èri a l'escòla de Radioelectricitat de la Lòtja de la Mar de Marselha.
Aquí, t'ensenhavan leis escolans siá pèr venir tecnicians en radioelectricitat, siá pèr venir oficiers
radioelectricians de la marina mercanda.
D'escòlas ansin, n'i a aviá pas gaire en França. Benlèu un desenau. Marselha ne teniá tres qu'èra un
pòrt important. La mai gròssa èra l'escòla de la Lòtia de la Mar. Te recampava dins lei tres-cents
escolans venguts un pauc d'en partot d'en Provènça e de Lengadòc, e tanbèn de Lyon, de Corsega, de
Reünion, d'Africa dau Nòrd.
Aviáu dètz-e-uèch ans. Eri d'alestir lo diplòma d'oficier radio-electrician de la marina mercanda. Eri
dins la primiera annada d'ensenhament.
En segonda annada, qu 'èran pèr passar lo diplòma au mes de junh, se trobavan pron joines que venián
de l'armada. T'avián tirat cinc annadas aquí dintre que s'èran engatjats. Me rapèli que l'un t'aviá fach
campanha en Indochina, dins la marina nacionala. Te trabalhava fèrme, qu'èra pas a gratis l'escòla!
Caliá pagar aquí. Adonc, caliá siá qu'aguèsses tei gènts que paguèsson, siá que paguèsses tu.
Pagava eu. Pagava parier un Argerian: Moamed mai, que li disián a aquest d'aicí. Me sovèni plus de
son nom d'ostau. Basta, pèr nosautrei, èran rèn que Moamed.
Adonc, pèr de gènts ansin, s'agissiá de daverar lèu lèu lei jòias, que senon te leis aurián jamai.
Confèssi ieu, que me tuavi pas a l'òbra. Mei gènts èran d'obriers qu'avián abandonada la geréncia dau
bar dei Tres-Lutz, mai me fasián far d'estudis coma disián. Vivián normalament. De segur, te metián
pas de sòus de caire. Mai enfin, me sentiáu pas en marrida postura se veniáu de pas capitar mon
examen que de tot biais, èra previst rèn que pèr l'annada venènta.
Se podián pas permetre aquò Moamed e mai aquestei que venián de l'armada. Tanbèn, t'arrestava pas
d'obrar Moamed: devian te lei far longas lei velhadas pèr estudiar. La resulta n'es qu'èra l'un dei
melhors de l'escòla que te preniá quasi totjorn de 18 sus 20 pèr lei nòtas. E l'examen te l'aguèt dau
primier còp.
Pasmens, çò que reteni d'eu, es pas tant aquela ràbia de trabalhar pèr fin de capitar l'examen. Non. Mai
es que te teniá de prepaus sus l'independéncia d'Argeria. Que se geinava pas pèr ne parlar. Contava a
toteis aquestei que l'escotavan qu'èra pèr la desseparacion d'Argeria e mai de França. Aviá de qué
t'estonar aquesta posicion, que pèr nosautres, Argeria èra tèrra francesa, e que se pensaviam pas
qu'aquò poguèsse èstre contestat pèr degun. I aviá l'Union Francesa, França, nacion de cent milhons
d'abitants... Deviá èstre un pauc jòbi lo paure Moamed....
D'un autre costat, pèr ieu, que mei gènts avian d'idèas de senèstra e votavan comunista, me disiáu
qu'aviá bensai rason... Mai, èra rèn que sentimentau çò que me pensavi, rèn qu'una aplicacion mecanica
dei principis democratics. Una mena d'oposicion ais autreis escolans quasi totei venguts de la borgesia
e qu'èran antí-comunistas.
Çò segur, es que te lo prenián pas au seriós Moamed. Lo laissavan repapiar. Qu'aquò anava pas luenh
se disian.
Adonc, son diplòma, lo daverèt au mes de junh de 53, Moamed. Li trobèron un embarcament quasi sus
lo còp, sus un cargo. Ai plus pas jamai ausit parlar d'eu.
Capítol III
Venèm de quitar Marselha. Siáu sus lo paquebòt Ville-d'Oran aquest 13 d'abriu de 1956. Aperailalin,
se destria encara pron clar la Vèrge de la Gàrdia. Anam passar tocant lo far de Planier.
Lo passam. Pren una autra endrechiera lo batèu. Va vèrs lo sud-oèst. Agacham encara aperaquí doas
oradas lo ribeirés de Provènça que s'aluencha d'aise d'aise. Puèi, vesèm plus que l'aiga blava de la mar.
Siáu sus un paquebòt, verai. Mai, es pas parier que dau tèmps que navigavi dins la marina mercanda
pèr oficier ràdio. Aicí siáu pas amb lei passatgiers de primiera classa! Qué
non! Qué siáu sus la proa amb leis autrei collègas, sordats coma ieu, que partèm pèr Argeria ont
t'espèran lei tropas que devon ajudar pèr sauvar aquesta província francesa dei felegàs que passan son
tèmps a escotelar lei gènts estènt que demandan l'independéncia.
Un còp qu'aguèri capitat mon examen d'oficier radioelectrician, t'embarquèri sus un cargòt dei
Messajariás Maritimas. Dins lo nòrd, a Dunkerque. Adonc, trevèri lei pòrts d'Alemanha, d'Olanda, de
Beugica, puèi foguèt Indochina, amb Saïgon que lei Francés èran a mand de quitar. Aquí se satonavan
lei sectas, binh-xuyen, cao-daï, hoa-hao, còntra lo govèrn de Ngo Dinh Diem. Faguèri tanbèn China
roja amb de pòrts coma Changai, Dairen, Tacú Bar, Tsin Taò, qu'un còp entornats a Saïgon, leis agents
dei Rensenhaments Generaus te venián far una vesita a bòrd pèr nos demandar ço qu'aviam vists.
Es totjorn que mon respièch acabat, aguèri d'anar complir lo servici militar. Aquò just au momen, que
lo Guiu Mollet e son govèrn, elegits pèr far la patz en Argeria, te rapelavan lei reservistas e te
mantenián leis apelats sota lei drapèus estènt que pèr l'aver aquesta patz, parèis que caliá d'en primier
ganhar la guèrra, ò puslèu, arribar de mantenir l'òrdre.
Lo 2 de març, èri au Cèntre de Formacion Maritima d'Ortin, tocant Bordèu, e quaranta-dos jorns puèi,
pas un de mai, me trobavi sus lo Ville-d'Oran qu'anava justament sus Oran.
Estènt oficier ràdio de la marina mercanda, m'avián nomenat matelòt especialisat. Amb mon diplòma,
èri segur de contunhar de far mon mestier dins la reiala, valènt-a-dire la marina nacionala.
Es egau, aviáu pas de cròia quora embarquèri sus lo Ville-d'Oran. Leis amarras largadas, aviáu coma lo
vòmit de veire lo batèu laissar Marselha, ma vila natala. Eri pas supersticios, ò puslèu m'èri jamai
pensat de l'èstre: mai augmentava mon ànsia de partir un divèndres 13! Qué volètz, cada jorn t'aduisiá
de novas de sordats que s'èran fachs desquilhar dins lei jebèls.
Siam quauquei marins sus lo batèu; se siam recampats ensèms. Avèm mes tocantas nòstrei cadieras
lòngas. Lo rèst, son de sordat de l'armada de tèrra e mai quauqueis-uns de l'aviacion.
Assajam de passar lo tèmps en legènt ò en charrant. Cu cap ont anam tombar? Ieu, ai un òrdre de rota
pèr lo fòrt Lamona, a Oran. Es l'estacion de ràdio de la marina nacionala; l'amirautat de la region
d'Argeria es aquí que la basa navala de Mers-El-Quebir es pas luenh. Marrit que marrit, es melhor
d'anar a Oran puslèu que dins lo bled.
Es l'ora dau manjar. Te fasèm pas un repais de milhonaris, qué! De ris amb de vianda bolhida. Se deu
acampar de polits gasanhs la companhiá de navigacion sus leis esquinas dei sordats! Basta, empassam
aquò sensa dire rèn que l'apetís es mòle.
Aürosament que bolega pas tròp la mar.
Que senon, lotjats coma siam, a l'avans dau batèu, seriá estada una brava comèdia, amb lo raquitge
d'aquestei passatgiers d'en pertot!
Passam una nuèch pas tròp bòna, qu'alevat de collègas que te dormirián sus de còdols, pèr la màger
part trobam lei cadieras lòngas pas fòrça confortablas. Ieu, arribi quasi pas de plegar l'uelh.
Çò mai enfectant es qu'au mes d'abriu, fa freg en mar, e se podèm gaire anar espaçar sus lo pònt.
Restam dins leis entrepònts, e aquí, quora avètz un milierat d'òmes esquichats, d'odors n'i a de totei
menas, mai de segur que donan pas d'èr a ròsa.
Ponchèja l'auba. N'i a quauqueis-uns que se van prene una bòla d'èr fresc. Ieu ne siáu. Me desrevelhi
en plen la fresquiera.
Dejunam. Charram. Esperam. A miègjorn te manjam mai lo cosinar de la companhia. Una mena de
ratatolha e de vianda en saussa. Un collèga nos avisa qu'acomençam d'apercebre la tèrra. Siam totei sus
lo pònt. Verai qu'es aquí la costiera d'Argeria.
Encara una orada e podèm veire de detalhs. De bauç. Qu'es ansin facha la costiera tocant Oran. Se
destria ara la vila d'Oran. Es quilhada sus un planestèu que vèn s'arrestar sus la mar; e lo pòrt es
adabàs. Es força diferent d'Argier qu'i anèri dau tèmps que navigavi dins la marina mercanda. Mentre
qu'Argier es una vila virada devèrs la mar, e bèn Oran vira lo cuòu e la mar! Coma se non voliá
d'aquesta d'aicí. Es lo segond port d'Argeria pasmens, e mai la vila mai europenca que plus de la mitat
de la populacion es compausada de pèsnegres.
A durat vint-e-sièis oras la traversada. Ara, siam còntra lo cai. Un pauc pus luenh, vesèm lo vièlh
paquebòt Athos II, qu'après una carriera militara amb la guèrra de Viet-Nam ont te carrejava mai de
quatre mila òmes dins cada viatge, a tornat pres de servici en Argeria. Se reconois pèr sei doas
chaminèas autas e negras, e mai sa gròssa massa longassa que l'avans te tomba drech dins l'aiga, coma
lei batèus de la començança dau sègle XX.
Verai que li fan pas tròp atencion lei sordats.
An pas coma ieu l'abitud de far la tria dei batèus mercands pèr l'annada de construccion, la forma ò la
companhiá que sei marcas son sus lei chaminèas.
I a de batèus de guèrra au fons dau pòrt. Deu èstre aquí la basa marina d'Oran, qu'es mai pichòta
qu'aquesta de Mers-El-Quebir. Flòta un drapèu francés sus de bastiments jaunes blancàs. Son iust au
pè d'un pueg aut qu'a la cima un fòrt es quilhat amb un pauc en dessota una capèla.
— Es Santa-Cruz, me vèn un sordat que tocant ieu regarda tanbèn. Conoissi estènt que fa de mes que
siáu a Oran e que m'entòrni de permission. I a una vèrge sus la capèla qu'a çò que dison dins lo païs,
arrestèt una epidemia de colerà en 1849. Lei gènts, mai que mai leis Espanhòus que son nombros, te
fan un romavatge ailamondaut un còp pèr an.
Tant o saber que sembla qu'es au pè de Santa-Cruz que restarai! Desbarcam. Nos espèran de camions.
I a un segond-mèstre que nos sòna. Nos fa montar. E siam lèu a l'unitat marina d'Oran. Lo segondmèstre
m'ensenha lo camin pèr anar fins au fòrt Lamona qu'es au d'aut de l'unitat marina. Cargui ma
saca de matelòt e escali. Siáu solet d'anar aquí; lei collègas an restat amb lo segond-mèstre.
E i siáu au fòrt Lamona. M'avisi tre arribat coma son pas complicats lei marins que vesi. Me recebon
fòrça bèn. Me menan au mèstre-principau qu'eu tanbèn es pas faiòu. Siáu lo benvengut. Te càmbia
aquò dei ròdols ont as l'èr de far cagar lo mond.
Doni mon òrdre de rota:
— Brave! me vèn lo mèstre-principau, un òme gròs e risarèu, t'esperaviam. Vènes de la marina
mercanda? Osca! Que sabes ja lo mestier e qu'aquí avèm de besonh de gènts qu'an lo biais. Mai, pèr
ara, vai te repausar. Lei collègas te diràn çò necite. Aicí, seràs tranquil pron que fagues pas lo colhon.
Me vendràs veire deman de matin, après lei colors.
Capítol IV
Es pas marrida la vida au fòrt Lamona. Siam de servici un jorn, avèm puèi un jorn de campòs. Lei jorns
que siam de servici, vira nòstre orari de quart de biais que se tornam de quart ai meteissei moments rèn
que cada dotze jorns.
Subretot, pèr çò qu'es de la disciplina, es caucanha! De matin, a uèch oras, es lei colors, adonc se cau
cargar la camiseta e mai lo bonet que l'autra part dau tèmps, pas degun o demanda e mai pas leis
oficiers. E parier pèr l'apèu de doas oras de d'après-dinnar.
Sus la tantossada, a quatre oras e mièja, podèm anar en vila se volèm. E ieu m'agrada fòrca estènt que
se nos foton la patz pron que faguem lo trabalh, pèr çò qu'es de la mangilha es pas de figas dau meteis
banaston. Se manja de mèrda, qué! Adonc, pèr aquestei qu'an de sòus, i a la solucion d'anar sopar en
vila.
E es çò que fasèm amb un collèga de la marina mercanda, Renat, qu'ai trobat aquí. Es normand, Renat,
que vèn de Rouen. Es arribat au fòrt Lamona un pareu de jorns avans ieu. A navigat a la companhiá
Delmas-Vieljeux, qu'an rèn que de cargòts.
A tanbèn un pauc de picalhons de caire, e parier de ieu, sei gènts li mandan sovènt de còlis. Basta
frairejam e metèm tot en comun.
Çò que nos rapròcha mai que mai es nòstra situacion d'ancians de la marina mercanda, qu'au fòrt
Lamona, alevat dos collègas que fa pron de tèmps que complisson son servici militar e que son venguts
quartiers mèstres, i a rèn que d'engatjats...
E pèr tant braves que sian, leis engatjats, nosautrei, leis agacham un pauc pèr de colhetis. Son de faiòus,
pas mai.
Adonc, cada après-dinnar, quand siam pas de servici, a quatre oras e mièja picantas, Renat et ieu siam
volontaris pèr sortir!
Es lèu facha l'inspeccion. Pron que siguem assatz nets, nos laissa partir lo segond-mèstre de servici.
Pèr anar en vila, passam sota un tunèu pichòt e davant lo pòrt de pesca. Puèi, avèm d'escalar de
carrieretas abitadas quasi totei rèn que pèr d'Espanhòus. Que te representan la majoritat dei pès-negres,
leis Espanhòus, a Oran. An ocupat la vila de 1532 a 1790. E son tornats amb la conquista francesa.
T'explica aquesta preséncia, pèrque se cocan de tard lei gènts.
Just avans d'arribar au cèntre de la vila, se passa dins de carrieras pobladas de musulmans. E abocam
sus la plaça d'armas. Es puèi lo baloard Gambetta e mai la carriera d'Arzew, la Canabiera d'Oran, qué!
E parallèla a aquesta, la carriera d'Alsace-Lorraine, ont se tròban de magasins e un balèti qu'avèm
l'escasènça d'i anar.
Es simple nòstre programa un còp en vila. Se passejam un pauc dins lei carrieras centralas ò sus lo
baloard dau Frònt-de-Mar, que la vista sus la rada es supèrba. O alara, anam au jardin qu'es a costat
d'aquest baloard d'aicí, e que sus una paret es empegada una lausa dau sègle XVIII rementant
l'ocupacion espanhòla. Nos arriva sovènt d'anar au cinemá perèus.
Encuèi, amb lei dos autrei cambaradas ràdio de la mercanda, siam anats se chimar quauque rèn dins un
bar. E pèr fin de pas degalhar de tèmps, se fasèm un 421. Pér saber cu pagarà.
— Es mai ieu! vèn Renat.
— Qué vòs, siás pas favat mon polit! li fa Bernat, lo quartier-mèstre mai ancian, un Parisenc que se
pènsa bèn d'aver la quilha dins un pareu de mes.
— Pas favat que pas favat, a ta plaça me fariáu de marrit sang, qué! Nos parlas de lònga de tornar
embarcar ai Chargeurs Réunis tre que t'auràn largat, mai dau biais que se passa, me crèsi que i siás
pas'ncara! Adonc, preferissi mai de te pagar un veire e de pas me far mei trenta mes de servici...
— Arrèsta tei conariás! Ai ja tirat vint-e-sièis mes... Te parlan de vint-e-uèch, e i serai lèu... Adonc, pèr
ara, paga! E puè!, lei faguèssi, trenta mes, tu que ne siás tot bèu just a dos mes d'armada, a ta plaça me
demandariau quant n'auriáu encara de tirar!
— M'estonariá que faguessiam tant de tèmps que tu, fau ieu, que me crèsi que tot serà acabat dins pas
gaire. As que de legir lei títols de l'Écho d'Oran... T'anóncian cada jorn de bandas de tres cents a cinc
cents felagàs exterminadas... Metem que i ague una part de propaganda dins aquò, tot es pas faus... E
lei presoniers que se fan...
— Bensai, fa Andrieu, un Breton aquest, l'autre quartier-mèstre que te tèn una annada d'armada, mai
despuèi que siáu a Oran, te parlan de la fin de la rebellion, e au mai ne fan de presoniers coma dises, au
mai ne tuan de fèls, e bèn, au mai s'alargan lei zònas d'inseguritat! Alara...
— Tot aquò ditz Bernat, pèr vos explicar, a vosautrei lei blaus, qu'es melhor qu'aguetz pas tròp
d'illusions. Mau, acomenci d'aver talent. Anam en çò de Vivece?
— E bèn òc, qu'ai lo ruscle respond Renat. Tot çò que m'avètz dich m'a pas copat l'apetís!
Vivece es un restaurant tengut pèr d'Espanhòus, tocant la carriera d'Arzew. Es a un primier plan. Fan
una reduccion de 100 francs ai sordats e s'i manja pron bèn pèr 350 francs. Avèm l'abitud d'anar aquí
qu'e mai aguessiam quauquei picalhons, avèm de se far mèfi se volèm tanbèn se pagar lo cinemà e mai
lo balèti.
En çò de Vivece, te rescontram de cambaradas dau Fòrt Lamona. De victimas deis afichas de color
aquestei, valènt-a-dire d'engatjats. Son braves, mai nosautres, lei civils de la mercanda, sortém pas amb
elei.
S'entornam au fòrt ara. Siam au mes de mai; fa un tèmps doç qu'anóncia l'estiu. Davalam tot charrant
lei carrieretas devers lo pòrt vièlh qu'es vengut lo pòrt de pesca d'Oran.
Andrieu n'a son gonfle d'Argeria. Nos o ditz. A lo langui. A pas enveja de s'anar cocar. Se tirassa
darrier nautres. A un moment nos vèn:
— E s'anaviam se beure un chicolon a la carriera de l'Aqueduc?
La carriera de l'Aqueduc, que se l'enrega tocant la plaça d'armas, es un pauc especiala. Es la carriera dei
radassas. Se fan de braveis afaires aquestei filhas que lei sordats que son venguts aparar la tèrra
argeriana an sovènt de besonh de se far consolar. E aquò's un biais demièg d'autres.
Verai que se pòdon tanbèn far consolar darrier lei molons de carbon, lei sordats, sus lo pòrt; còsta
mens car. Mai enfin, es pas parier...
Se passejam un pauc dins la carriera de l'Aqueduc en bosca d'un ostau espitalier. Es pas çò que fa
manco. Mai fin finala, puslèu que d'intrar a l'asard, Bernat utilisa son autoritat d'ancian e sensa rèn
demandar en degun, te pren un corredor sorn. I es ja anat dins aquesta cauna, nos assegura, e i riscam
pas de sospresa. Vague!
Assetada darrier una taula, a l'intrada, la maire-gorrina nos fa pagar cinquanta centimas qu'es la tarifa
d'intrada. E mai consomèsses pas ò anèsses pas baisar, as d'escupir!
— Es bensai una província francesa Argeria, fa Bernat, mai aicí es legau lo gorrinitge. Au govèrn, pas
degun s'es avisat de l'enebir. Es de crèire que deu i aver una especificitat argeriana!
Se sarram dau comptador e comandam de qué beure.
Lo mèmbre ont siam es coma un tubanèu estènt que quasi totei fuman. Es clafit de sordats. Subretot de
legionaris. Tre nos veire intrar, nos an fach de plaça aquestei. Que la legion e mai la marina frairèjan de
lònga. I aguèsse ont que siá una satonada còntra un legionari, qu'aquest d'aquí te cride:
— Marina, a ieu!, e totei lei marins d'alentorn lo vènon ajudar. Es parier pèr çò qu'es dei marins. Deu
venir dei campanhas colonialas francesas.
De filhas nos vènon contra. Li disèm qu'avèm de besonh de rèn... Siam aquí pèr se cambiar leis idèas,
pas pèr s'enfilar de radassas. Segur qu'ansin se podriam cambiar leis idèas, mai aquest vèspre pas
degun de nautres n'a enveja. Arriba aquò qu'avètz pas de vòlha..
— Te valon pas lei filhas de Hamburg, fa Bernat.
— Que te crèsi li respòndi, qu'ailà aumens, son mai bèlas e mai galhardas! E pèr la tasta, as de qué
causir!
— De filhas pèr sordats, pas mai, aquí, vèn tristonet Andrieu.
— Plores plus, que lei tornaràs veire lei filhas de Hamburg, vai, li rebèca Renat. Tè, amb ta cara de
carèma me vas donar lo langui a ieu tanbèn!
— N'ai pron, anatz, zo, se'n anam! vèn Andrieu.
— Coma, es tu que nos menas aquí e vos ja partir? fa Renat.
— Oc, qu'ai coma Bernat. Me fan regretar que plus la marina mercanda aquestei pofiassas
pintorlejadas que la mitat son d'Arabas, e l'autra mitat de pès-negras que valon pas mièlhs. Me fan
passar lo gost de far lamor. Zo!
Tornam davalar devèrs lo pòrt vièlh. Es una ora de matin. Es tot plen d 'estèlas lo cèu. Assetats sus de
cadieras, de gènts son defòra, que charran, que fa bòn. A Oran sabon pas çò qu'es lo cuèrbe-fucc que i
a pas agut datemptats. Dins aquesta vila sembla luenh luenh la guèrra. Nos vaquí au fòrt.
Capítol V
Siáu de quart davant lo pòst. Fau la velha. Ai pas fòrça òbra. Ai començat a uèch oras de matin e n'ai
pèr fins a miègjorn. Se va acabar. Ai recebut rèn qu'un messatge dau Cimeterre, l'un dei escortaires de
la basa d'Oran que patrolha tocant la frontiera marocana, devèrs Nemors.
Marcha pas mau, la còntrabanda ailà. Parèis que t'aduson d'armas a Nador, au Maròc, de batèus, qu'es
un pòrt ras de la frontiera argeriana. Puèi, lei te fan passar en Argeria amb de barcas ò pèr la via
terrèstra.
Es acabat lo quart. Bofi un pauc que siáu alassat. Rintrèri de tard, aièr de vèspre. Pérez, un pè-negre,
ancian institutor e que parier de ieu fa son servici militar, a tanbèn acabat. Te l'an mes, Pérez, a la
susvelhança deis emessions. Au còntra-espionatge se volètz. Sa còla son cargadas de cercar leis
emessions dei felagàs ò leis emessions suspèctas que se fan en fonia. Quora, pèr còp d'asard, ne
tròban una, meton en marcha lo magnetofòn pèr fin de la registrar.
Es agut arribat d'aver de resultas... Mai, a çò que m'an dich, lo Pérez, e mai pè-negre, son còr clinariá
dau caire dei fèls! E te l'an mes a la susvelhança!
E s'un còp t'anava far coma l'aspirant Maillot que prenguèt lo maquís, au mes d'abriu passat, amb un
plen cargament d'armas? Verai qu'èra un comunista Maillot, coma dison amb mesprés lei gradats, mai
enfin..
S'an benlèu rason, leis Argerians de demandar
l'independéncia de son païs, pasmens, avètz vist coma es Oran? E Argier?
Son de metropòlis que leis Europencs leis an bastidas. Seria estat possible sensa elei? D'abandonar tot
aquò ais Argerians, te fa chifrar.
Mai d'un autre costat, t'an fach de conariás lei pès-negres. I a tot un racisme qu'arriban pas d'escondre
de còp. Tè, fa dos jorns, èri mai de servici. Non estènt de quart, m 'èri anat solelhar sus lei rocàs, darrier
lo fòrt. Acomençava de picar dur lo soleu, e m'entornèri pèr me metre un pauc a la sosta. E te tombèri
sus un maçon qu'amb una tibla èra a rebocar una paret. Un òme d'aperaquí seissanta ans.
M'apròchi. Me reluca, l'uelh amistós. Me vèn:
— Te, siáu contènt, d'èstre au fòrt Lamona.
— A! Perqué?
— Perqué? Pèrque la marina es una arma bèla e puèi, li faguèri mon servici dins la marina! Comprenes
es pas parier... Enfin, èra pas parier!
— Coma?
— Coma!... E bèn ara es vengut coma dins l'armada de tèrra ò dins l'aviacion que te meton d'arabs
dedins! Tè, rèn qu'a Oran, a la basa qu'i trabalhi sovènt, deu n'i aver un desenau que t'an lo pompon
roge! Un escàndol! Una vergonha aquò!
Eri pron enmoscalhat pèr respòndre que l'òme èra encanhat e que lo fariáu pas cambiar de vejaire.
Riscavi, segon coma virariá, de passar pèr èstre dau bòrd dei reservistas que te desbarcavan cada jorn a
Oran e que te fasián de manifestacions còntra la guèrra d'Argeria.
Qu'an bèla te dire que son lei comunistas que leis engimbran aquestei manifestacions, devon pasmens
pas toteis èstre comunistas aquestei miliers de joines que braman còntra lo govèrn? O alara, es tota
venguda comunista l'armada! E puèi se cau metre a sa plaça, qu'ais eleccions dau 2 de genier, n'i a un
molon que t'an votat pèr lo Guiu Mollet e lo Frònt Republican qu'es estat elegit sus la promessa de la
patz en Argeria. N'i a una brava de contradiccion, aquí, qué!
D'un còp me revengèt que quauqu'un, un segond-mèstre crèsi, te l'aviá sonat, lo maçon, monsen
Rodriguez. Adonc, èra l'un d'aquesteis Espanhòus, l'òme.
Qu'a Oran, i a mai de pès-negres de soca Espanhòla, que de soca francesa ò judiva. E la terminologia
oficiala, dins leis Espanhòus, te còmpta lei Valencians e mai lei Majorquins, pron nombrós.
Es totjorn que teniáu ma respònsa:
— An coma tot lo mond.
Dau moment que son francés, i a pas de rason que n'i ague pas dins la marina. Qu'aicí, en Argeria, totei
leis abitants, e mai non sian pas totei de soca francesa, de metropòli, son francés, que, alara?
— Francés elei? Son rèn que de fuglòbras lei bonhols!
E raubaires pèr subrepés! Vosautres, se vei que siatz pas nascuts en Argeria! Li agrada de viure dins de
porcius: mai podètz pas comprene... Cau èstre nascut aquí pèr s'avisar qu'i a rèn qu'una politica que
marche amb lei bonhols: lo baston! I aguèsse un govern francés pèr de verai, fa bèu tèmps que seriá
acabada la guèrra que te n'aurián chaplat un brave
molon! La forca, i a rèn qu'aquò pèr èstre respectats amb aquestei gents! Que senon te cagan dessús!
Pas necite de rebecar, d'explicar. Seriá inutil. Mai sembla pas de crèire de veire coma aquest òme, un
Espanhòu vengut francés probable pèr causida au servici militar, pòt t'escupir sus lei bonhols coma
ditz. Siáu maucorat. E pasmens, deu pas èstre bèn piastrat. Qu es un mestierau pichòt. I a pas gròssa
diferéncia entre eu e mai un indigena qu'es obrier en vila. Un mond parèis lei desseparar...
Mai coma vèn que Pérez, d'origina espanhòla tanbèn, fraireiariá amb lei fèls? Sòrton toei dos d'un
mitan popular... E non! Pas exactament que l'un es pichon borgés, pichon patron, mentre que l'autre,
l'institutor, que li agrada ò non, es tengut de far una analisi sociala amb lei pichòts de l'escòla ont òbra.
E pèr pauc que vouguèsse cercar de comprene...
Mai vaquí que me tòrnan lei teorias leninistas qu'ai assajadas d'estudiar... e qu'aguèri pas léser d'arribar
au bot. Mai, la patz que prepausa Guiu Mo et d'aquesta passa, perqué lei fèls la refusan? Se podriá
discutir après, non?
E se lei volián enganar ai fèls, lo govern?
Qu'es bèn possible, que lo Guiu Mollet qu'èra vengut a Argier lo 6 de febrier, t'aviá cridat seba a aqueu
moment devant lei nèrvis d'Argeria Francesa. E aviá remplaçat lo generau Catroux pèr Robèrt Lacoste.
Oc, foguèssi estat felagà, me seriáu mesfisat.
E cò que me veniá de debanar lo maçon èra pas fach pèr me donar fisança... Devián se pensar ansin
leis òmes que te volián crear aquesta Argeria nòva.
Capítol VI
Siáu de corvada de cosina encuèi, valènt-a-dire qu'ai de davalar a la basa navala ont se tròban lei
cosinas, pèr fin de quèrre lo repais dei matelòts e dei quartiers-mèstres.
Lei caps-quartiers-mèstres, leis oficiers mariniers, que correspondon ai sota-oficiers de l'armada de
tèrra, e mai leis oficiers, an son messe. Nosautres, lei sensa-gradas, la peissalha, e bèn avèm nòstre
refectòri au fòrt.
Adonc, pèr cada repais, i a un torn d'organisar pèr fin d'aduire la mangilha. Siam dos pèr aquò.
Davali leis escaliers amb un companh victima deis afichas de color. E nos entieram dins la coa. I a
fòrça mond qu'es lo primier servici, aqueu d'onze oras; lo segond se debana partènt de miègjorn.
Laissi lo collèga a la coa e m'adralhi devèrs lo pòrt. Que sus l'un dei patrolhaires costiers, lo Sabre, sabi
que i a un collèga mieu qu'avèm fach lei classas ensèms a Ortin.
Es aquí lo Sabre, de lòng dau cai, faciant lo Commandant-de-Pimodan. Mai pichòt qu'aquest, a dins lei
cinquanta metres de lòng sus sièis de larg. Te tira dins lei dos metres cinquanta çò que li permet de
rasar lo ribeirés. L'armament es leugier: un canon de 76 a l'avans, un de 40 a l'arrier, e cinc canons de
20. Escali a bòrd.
Arriba lo collèga. Un Marselhés. Charram. Me cònta que devon partir en mession de Surmar, es-a-dire
en susvelhança maritima dau caire de Nemors, sus la frontiera marocana ont es installada la D. B. F.
M., qu'es la Mièja Brigada de Fusilhiers Marins.
Es elei que son encargats de la pacificacion d'aquest endrech. Parèis que castanha fèrme ailà: fa
quauquei jorns, te perdèron, la D. B. F. M. formada pèr bèla part de rapelats, un vintenau d'òmes dins
una agacha. N'a encara mau de vèntre qu'aviá d'amics dins lei tuats.
Li prometi de lo tornar veire quora lo Sabre seria mai a Oran. Me ditz tot lo desfèci qu'a d'Argeria, e
d'apondre:
— I a que totei lei tuar aquestei felegàs, qu'ansin se'n parlarà plus!
En m'entornant ai cosinas, te passi davant un grop de marins que son a pelar de trufas, lei malaürós!
Estènt ràdios, nosautres, au fòrt, siam mai favats que fasèm pas de gàrdia e que siam tanbèn francs de
corvadas, alevat la netícia e un pauc de pintura, mai aquesta d'aicí rèn que pèr principi que nos fan pas
cagar leis oficiers e leis oficiers mariniers.
Tot pelant, son a charrar. Arremarqui que dedins la tropa, i a un musulman e qu'es eu que parla mai. A
l'èr de voler convéncer sei companhs de quauque rèn, mai d'un biais galejarèu, risarèu:
— Verai, nos dison que leis Argerians siam pariers dei Francés! Qué oc! E qu'avèm lei meteis drechs!
Segur! La bèla pròva es que pèr çò qu'es dau vòte, una vòtz de Francés te vau nòu vòtz d'Argerians! Es
pas una egalitat vertadiera aquò?
Lo laissan parlar leis autres. Estan muts, coma se foguèsson geinats e qu'aguèsson rèn de respòndre.
Que te fa sa propaganda l'Argerian. Es lo primier còp que vesi aquò, e geinats que geinats, an pas l'èr
d'èstre turtats pèr çò que ditz lei matelòts.
Es qu'aquò vòu dire que lo sequisson? Non; o crèsi pas. Pas mai que lei rapelats que braman quora
arriba la batèu tocant lo cai e que refusan de desbarcar e mai lei pichòtei pès-nègras, bèn aliscadas e
sentènt a saboneta que leis espèran pèr comitat d'aculhènça. La gròssa part, te manifestan estènt que
vòlon pas venir se satonar aquí. Se pòt pas dire que sián còntra lo mainteniment d'Argeria dins
l'encastre de França, mai perèus se pòt pas dire qu'agan una consciéncia Argeria Francesa. E aquò tant
pèr aquestei que fan son servici militar que pèr aquestei que son engatjats.
D'un biais generau, evitan de parlar d'aquest subjècte e de la revòuta. Se li arriba, es que pòdon pas far
autrament, coma pèr exèmple s'un òme es mandat pèr ajuda ò remplaçament a la D. B. F. M. ò sus un
naviri. E se n'i a que desiran la victòria e que proclaman qu'es mestier de tuar totei leis indigenas, es
qu'un còp de complit aiçò, pèr elei la guèrra seriá acabada e aurián pas de far de badat son tèmps de
servici escolat.
Curiós tot aquò: d'òmes qu'evitan de parlar d'una guèrra qu'an de far, coma s'èran pas concernits. E que
te laissan un autre matelòt, qu'a bèu veire te sostèn lei fèls, debanar sa propaganda sensa li respòndre!
Mai, me deu esperar lo collèga. Ai d'i anar. Vèn just de passar. Cargui de gamèlas e nos vaquí a escalar
leis escaliers que menan au fòrt qu'es quilhat amondaut, sus un baucet d'ont avèm una vista
espectaclosa sus Oran d'un caire, e sus Mers-El-Quebir de l'autre.
— De qué i a pèr manjar? vèni au collèga.
— Coma d'abitud: de mèrda!
S'engana pas: d'uòus durs que sènton a poirit, un tròç de bistèc amb de trufas fregidas totei negras, de
formatge e mai de fruchas. M'acontentarai rèn que dei dessèrts. Amb Renat, se durbirem una boita de
buòu e mai una de sardas. Deman de vèspre anarem en cò de Vivece e se manjarem de causas
melhoras. Me demandi coma devon far aquestei qu'an pas de sòus ò que recebon pas de còlis?
Probable parier d'un jove qu'èra amb ieu a Ortin. Era de Canas aquest jovent. Çò que nos estonava es
qu'ai repais, quora nosautres laissaviam fòrça manjalha estènt que la trobaviam marrida, eu s'acampava
tot çò que sobrava e empifra te que t'empifraràs! Quand se faguèt la vesita medicala de fin dei classas;
e bèn, dins lei sièis setmanas s'èra pres cinc quilòs! Quasi un quilò pèr setmana! Petava d'en pertot
dins lei vièstits que li avián donats a l'arribada!
Pas de besonh de precisar que pèr lei autres, èra pas parier e qu'avian debanat, mai d'un, maugrat lei
bevendas de lach chocolatat que se podián crompar a la cantina.
Verai que quora siatz paure, l'armada vos pòt aduire quauque rèn. Comprenguèri aquí pèrque de
montanhòus de nòstreis endrechs s'engatjèron dins l'armada pèr fin d'escapar a la misèria. E probable
que lo jove de Canas, eu tanbèn, un còp acabat son tèmps de servici, se tornarà engatjar. Aumens li
permetrà de plus conóisser la fam.
Dins l'après-dinnada que fa caud, vau jogar ai cartas amb de collègas dau temps que Renat es de quart.
Es puèi ieu que lo remplaci. A sièis oras, siam liures encara que nos caugue demorar au fòrt, ò puslèu
pas sortir de la basa que siam de servici.
Es pron alargada la basa que la diga granda d'Oran que deu far dins lei dos quilometres de lòng i es
estada restacada despuèi leis eveniments actuaus.
Siam au mes de junh. Fa bèu tèmps, coma es normau pèr la sason. Pòt anar encuèi, mai fa tres jorns
agueriam un còp d'eisseròc que te faguèt pojar lo termometre a 46 gras. Bofava que cremava lo vènt.
Es agut arribat a Marselha que d'estiu bofèsse l'eisseròc, mai ailà, de l'autre bòrd de Miegterrana
t'arriba un pauc mens caud e se pòt suportar. A Oran, es fòrça penible, as plus ges de vòlha pèr far qué
que siá. Te raja d'en pertot la susor e te pega la poussa.
Tòrni quèrre lo sopar amb un collèga. Manjam çò manjable, puèi Renat a ieu acabam pèr una boita de
buòu en dauba que nos permetrà de far tirar fins a deman.
S'anam un pauc espaçar que prendrà lo quart Renat pèr finir, d'una ora a quatre oras de matin, e ieu
clavarai entre quatre e uèch oras...
Davalam a la diga. Aquò nos cambiarà dau fòrt. I anam sovènt a la diga. Avem l'impression de plus
èstre dins un ròdol de l'armada. Faciant la diga, vesèm lo pòrt d'Oran e lei primiers ostaus de la vila que
vènon bordejar lo planestèu que domina la mar. Uèi, i a mai lo paquebòt Athos II a cai, e mai lo Sidi-
Bel-Abbès, que vènon de carrejar son fais de tropas mai ò mens contestatàrias.
Contestatàrias òc! Mai politisadas? Pas tant segur... donc: Es tot barrutlant sus la diga, Renat e ieu ne
parlam d'aquò.
Tot relucant lo pòrt e la vila d'Oran, quilhada amondaut, sus lo planestèu, Renat me vèn:
—Es bèu tot aquò, qué! Verai que se fasèm cagar aicí... mai, seriá nèci de laissar tot çò qu'avèm bastit...
Jamai aurián pogut te construire una vila ansin, leis Arabs, un pòrt tant grand...
Me ponhon aquestei reflexions, e subran i fau lo còntra:
— E perqué o aurián pas pogut far, tot aquò, leis Arabs? Son pas plus colhons que nosautres. E
t'aguèron pas una civilisacion granda? Tè, me fan rire lei pès-negres, tu, ara, parlas coma elei, que te
dison qu'an fach lo païs. Còntan de cracas e vòlon leis enganar ai gènts... Qu'e mai lo païs se siá
alargat partènt de la conquista francesa, es sei rèires, e pas elei, qu'an obrat, qué! Elei, i son pèr rèn: an
fach que recebre un eiritatge. Es pas tròp alassant aquò. E se prenon pèr qué? Leis as vist dins lei
carrieras aquestei joines que se passèjan e te braman: — Argeria Francesa?
Bòrd que dison qu'es son païs, an que d'i anar dins lei jebèls! E que nos lo demandan de lònga, a
nosautrei, de s'anar far crebar lo vèntre pèr son païs!...
Es pas conàs Renat. E clinariá puslèu vèrs la senèstra. E lo sènt bèn que se tèn una dificultat, que me
fa:
— T'encanhes pas, qué! Que te pènsas de còp coma ieu... E mai ieu tanpauc sabi çò que me vènes de
debanar. Mai es egau... Me sembla pas possible de crèire qu'un jorn aquest païs pòsque plus èstre de
departements francés... Que posquem plus èstre aquí en França...
— Es França aquí? Vòs galejar! Oran dona benlèu un pauquet aquesta impression mai autra part? I
siás agut anat autra part? Dins lo bled, i siás agut anat, non?
— Que si que m'es agut arribat, pèr lo trabalh, quora fasiáu Argeria dins la mercanda...
— E alara? Es França?
— Non... mai i a la comuna, la glèisa...
— E sortit de la comuna, de la glèisa, me pòs explicar tu coma vèn que cau nòu Arabs pèr representar
un pè-negre? S'un còp arribas de m'explicar aquò, e mai dins l'encastre d'una democracia borgesa, e
bèn te dirai qu'Argeria es una part de França!
— Sabi tot aquò: e l'istòria dei pès-negres que se vòlon servar seis avantatges aicí... Mai que vòs, siáu
sentimentau, ieu... E pòdi pas me far a aquesta idèa d'una Argeria que seriá plus ligada a França...
A ieu tanbèn m'arriba, quora me rementi de la colleccion dei sagèus postaus tant bèus qu'aviáu... E mai
ai glòrias acampadas pèr l'armada francesa dau tèmps de la conquista! E leis espaïs, e lei tiralhaires, e
lei mearistas, e l'armada d'Africa! Au fons, es la cançoneta Mon légionnaire... Mai te crèses pas qu'es
rèn que de clichats? Qu'es rèn que de tablèus pichòts pron polits que donan d'èr ai jaças a la Maria-
Antonieta? Es partènt de causas ansin que te tròbas cocardier e nacionalista!
— Oc! Es coma lo chinanapon dei musicas militaras... O sabi tot çò que dises. E sabi qu'as plen
rason.. Pasmens, es lo primier còp que me parlas ansin, tu! M'estona...
E li contèri tot çò qu'aviáu ausit dau musulman que charrava, de matin, quora pelava lei trufas. E li
contèri perèus a Renat çò que disiá Moamed, fa tres annadas, a l'escòla de ràdio de la Lòtja de la Mar
de Marselha. Ont deviá èstre, ara, Moamed? Dins un maquís bensai, ò terrorista dins una vila, ò mòrt
que n'i aviá tant que leis avián sagatats...
Tot plan planet eriam arribats au bot de la diga. De l'autra man de la mar, èra Euròpa, amb lei tèrras de
Provènça e de Lengadòc, aquesta tèrra occitana... A Oran, aicí, au fòrt Lamona, n'i aviá pas de gènts que
parlavan amb mon accènt... Aürosament qu'èra aquí Renat. E mai aguèsse pas l'accènt, èra un brave
companh. Adonc, èra pas necessari d'aver l'accènt pèr èstre un brave amic...
— E perqué non seriá pas parier amblei musulmans? venguèri to pantaiant a vòtz auta, qué!
— Coma? De qué dises?
— Rèn, rèn.. Pensavi a de colhonadas...
— Basta, sas, dins aquest païs, es rèn qu'en de colhonadas que se pòt somiar!
Silenciós, s'adralhaviam tornarmai au fòrt. De rasonaments, n'aviam tròp fachs.
Capítol VII
Lei colors acabadas, est matin, lo mèstre-principau qu'es pèr de verai un òme simpatic, çò qu'es pron
rar dins l'armada, me ditz:
— Vène amb ieu qu'ai a te parlar.
Intra dins lo burèu. Lo seguissi. S'asseta darrier la taula.
— Sabes que lei semafòrs ara, son a lei tornar utilisar?
— Lei semafòrs?
— Oc, lei semafòrs. Autre tèmps n'i aviá tot de lòng de la costiera, e es nosautres, la marina, qu'aviam
pèr carga de lei tenir. A cha pauc, son estats quasi toteis abandonats. Mai ara, estènt lo quadrilhatge
que vòlon metre en plaga lo comandament, e bèn lei meton mai en activitat, lei semafòrs.
— A!
— Adonc, n'i a un qu'es a un cinquantenau de quilometres d'aicí, près de Turgot qu'es un pichon pòrt
avans Bení-Saf, dins la region d'Aïn-Temochen. Es lo semafòr dau cap Figalò. L'an un pauc adobat.
An de besonh d'un ràdio, de quauqu'un qu'ague un pauc d'abitud dau trafec, e ai pensat e tu.
— A!
— Bon, partiràs deman. As que d'alestir teis afaires. Te passaràn quèrre au fòrt, sus lei nòu oras. Te'n
fagues pas que n'auràs pas pèr lòngtèmps de demorar ailà. Tre qu'aurem de mond disponible, te
remplaçarem.
Sòrti. M'a ensucat çò que vèn de m'anonciar lo mèstre-principau. Renat m'espèra:
— Alara? De qué se passa?
— De qué se passa?... E bèn, me mandan au cap Figalò! Dins un semafòr!
— Ont es aquò?
— O sabi pas mai que tu... Dau caire d'Aïn-Temochen parèis, mai sus la costiera.
— Encara aüros que tant t'aurián pogut mandar a la D. B. F. M.!
— Possible... Mai, pèr de verai, es l'inconegut.
— Escota, càmbia rèn de se manjar lei sangs a l'avança que serà encara mièlhs qu'aicí bensai. Avèm
que d'anar en vila aquest vèspre e se farem un repais bòn que serà, coma que vire, totjorn aquò de pres,
qué!
— Siáu pas còntra, mai pèr ara, ai pas fam... Que seriá puslèu lo contrari!
De qué pòt aqueu cap Figalò? Me cèrqui una mapa pèr veire just e just ont es aquel endrech tant
agradiu que n'ai pas jamai ausit parlar. Oc, es aquò, es sus lo ribeirés, aperaquí a cinquanta quilometres
d'Oran e mai a un centenau de la frontiera marocana ont i a la zòna Nemors-Pòrt-Sai, tenguda pèr la D.
B. F. M... Ansin, serai pas luenh de la D. B. F. M.! Aïn-Temochen es a vint quilometres, e se deu i
passar pèr anar au cap Figalò qu'i a pas de camin de lòng de la costiera.
L'endeman, siáu dins la cort dau fòrt Lamona, assetat au caire de ma saca. Espèri la camioneta. Que
supausi qu'es una camioneta que me menarà ailaluenh.
Amb Renat t'avèm passada una serada bòna bòna aièr. Aneriam dins un autre restaurant e te fagueriam
ribòta que se prengueriam una botelha de Mascarà, un vin que te disi qu'aquò! Te fa dins lei quatòrze
gras, e se te pas mèfi siás lèu empegat. Çò que manquèt dé gaire de nos arribar a totei dos. Auriá virat
ansin aguessiam pas pres nòstre tèmps pèr rintrar e foguessiam pas anat, primier, s'espaçar dins lo
jardin quilhat dessûs lo pòrt çò que nos requinquilhèt.
Restarà un sovenir agradiu aquesta sortida dins lei còps de langui. Que siáu pas flame encuèi. De
segur, i a lei sobras de la taulejada d'aièr, mai subretot l'inquietud de partir dins un ròdol que conoissi
pas.
Intra dins la cort la camioneta, es una Dodge.
Ne davala un segond-mèstre que va au burèu ont se tèn lo mèstre-principau. Me sòna aquest:
— Tè, vaquí lo segond-mèstre que comanda lo semafòr dau cap Figalò... Tot se passarà bèn, veiràs... E
seràs lèu mai aicí.
Me quicha la man. Partèm. Dins la cort, quauqu'un deu aver avisat lei collègas que son totei acampats
alevat aquestei que son de quart. Me dison au reveire. Amb Renat s'embraçam. Prometi de li donar de
nòvas.
Lampa ara la Dodge sus lo camin d'Aïn-Temochen. Siáu darrier. Amb ieu lo segond-mèstre:
— Coma te dison? me vèn.
— Glaudi... Glaudi Bòsco.
— A ieu me dison Andrieu Berger. Es nosautres qu'anam tenir lo semafòr.
— Nosautres? Coma? Nosautrei dos?
— Oc, nosautrei dos. Pèr ara... Que parèis que siam pron de dos pèr complir aquest pretzfach! Enfin...
Siáu palaficat. Anam èstre rèn que dos pèr te tenir un semafòr isolat en plen bled! D'i pensar ai la
garganta que s'esquicha. Probable qu'ai la cara que deu virar au gipàs que lo segond-mèstre me vèn:
— Ou! De qu'as? Te sèntes pas
bèn?
Fau un esfòrç. Acomenci de comprene qu'intri dins la guèrra pèr de verai, una mena de guèrra
especiala, ont se sap pas ont se tròba l'enemic. Mai, ai lo pensament de pas mostrar la petòcha que me
dona aquela constatacion.
— Non... Va bèn ara... Deu èstre la toforassa... Es d'ora mai ja pica... Fa un brave solelhàs!
— Es de lònga ansin dins lo bled, que i a lo ventolet de la mar pèr donar, aumens de vèspre,
l'impression de fresquiera. Vai, es una abitud aquò... Farà melhor au cap Figalò. Lo semafòr, fa dos
mes que l'an remés en servici. An demandat un volontari. I siáu anat qu'i aviá una prima de risc
interessanta a qu'ai de besonh d'argènt. Oc... Vèni d'aver un mossi, e sas, l'argènt, n'avèm totjorn de
besonh, ailàs! I a un matelòt amb ieu. Lo remandan ara, e perèus lo segond-mèstre que m'a remplaçat
dau tèmps d'aquesta setmana de permission que me siáu passada a Oran...
— Mai se siam rèn que dos, pèr la gàrdia, coma fasèm?
— Coma fasèm? Es simple que la montam de nuèch mitat-mitat, qué! Bòn, te disiáu que la me siáu
passada a Oran la permission, estènt que rèsti a Oran, amb la molher. Avèm un apartament dau caire de
la Sanha, sas, aqui ont i a lo camp d'aviacion.
Ara, muti plus. Regardi lo paisatge que se debana. Es valonat. Mai aquí, i a pas de seuvas bèlas coma
aquestei de Leberon, dei Mauras ò de la Santa-Bauma. Non, rèn que de garrigas amb d'aubrilhons, pas
gaire diferents tot aquò de nòstrei garrigas deis environs de Marselha ò de Nimes. Deu èstre coma au
nòstre, e leis aubres, lei devèm trobar dins la montanha.
Te soleva la Dodge que fa avans, de nívols de poussa. E te prenèm aquò en plen dins lei narras. Es
secarós lo païs. Ne fau la remarca au segond-mèstre Berger:
— Ata! Plòu pas gaire, òc... mai s'un còp plòu, cau veire! De chavanassas! Subretot a l'auton e a la
prima.
— Coma au mieu...
— E d'aiga, n'i a pas gaire en fòra d'aquestei periòdes. Qu'au semafòr avèm una cistèrna e que siam
ravitalhats en aiga rèn qu'un còp pèr mes. S'agís pas de la degalhar... Tant de dire qu'alevat que pèr còp
d'astre aguessiam un ravasclàs, e bèn se lavam pas sovènt, e la poussa d'encuèi, la servarem una
passada.
Va èstre agradiu qu'ai costuma de me prendre cada iorn una docha! Basta, es un bestiari pron maleable
l'òme, e me i farai...
— Quora arribam a Aïn-Temochen?
— A Aïn-Temochen? Mai i nassam pas a Aïn-Temochen. Venèm de passar Bo-Tlelís, dins cinc
minutas aurem de virar a drecha e d'enregar lo camin de Bo-Zajar qu'a costat d'aquestat mena de capluec
de çò que li dison una comuna mixta, i a lo cap Figalò e son semafòr tant celebre... Veiràs, joine,
as pas de te far de marrit sang que siam pas emmerdats ailà. Siam lei mèstres, qué! E es pas ieu que
t'anarai
enfectar! Seràs mièlhs que sus lo Jean-Bart, e mai qu'a Oran...
Segur que lei passejadas te menan pas luenh, mai avèm de qué legir, podèm escotar la ràdio, e avèm
tanbèn de tenir lo quart, sensa parlar de la gàrdia. Se debana pron lèu lo tèmps que totei teis
ocupacions t'empachan de te far tròp cagar. I a rèn de bèn marrit...
— Bensai... Mai, e lei fèls, n'i a?
— Aquò's un autre afaire. Espèra d'i èstre, qué!
Ara, siam sus lo camin de Bo-Zajar. Es enquitranat rèn que pèr endrechs. Es poussòs mai que mai.
Avèm de lònga aquest païssatge secaros, pelat, amb de tèmps en tèmps d'aubrilhons que semblan gròs.
Çò qu'es la relativitat dei causas... Davala lo camin. Siam dins una mena de valon amb de rocàs blancs
dei dos bòrds. Me pènsi qu'una agacha aquí te capitariá sensa que posquem rèn far pèr s'aparar.
Respiri mièlhs qu'avèm passat e qu'a pas petat un còp de fusiu. Mai, de contorns, n'i a encara.
Me sòmii qu'aquestei que son dins lo trin, que passan son tèmps pèr camin, dins lei camions, devon
l'aver sovènt la caganha!
Deu s'avisar Berger de çò que se passa dins ma cabeça que me vèn:
— As pas'ncara agut l'escasènça de tròp barrutlar dins lo bled, qué! Segur que d'agachas n'i a. Mai, te
cau pas tròp picar sus d'aquò que dins la region, n'avèm pas agudas fòrça. Se tènon suaus aicí lei fèls.
Lei devon aver sei rasons, mai es ansin e avèm pas de nos plànher... E puèi, alevat dins de ròdols ont
son lei mèstres dau païs, es melhor pèr elei d'atacar lei veïculs civils ò de camions de l'armada isolats.
— Ata! Mai siam una camioneta isolada, non!
— Oc... Mai aquí, te disi mai qu'es pron rar. Arribèt fa una mesada, tocant Aïn-Temochen. Agueriam
dos òmes de tuats. E puèi, arriba jamai que çò que deu arribar. Adonc, es pas necite de somiar que
cambiarà rèn rèn: un còp atacaràn aicí, l'autre còp ailà... I seràs ò i seràs pas.. Es melhor de s'esparnhar
lei nèrvis pèr lei moments qu'es necite, qué!
Compreni que Berger deu acomençar de bèn conóisser aquesta guèrra. Es pron jove. Dins lei vintcinc
ans. Mai a ja sa filosofia.
Crèsi qu'es una chabènça de tombar amb eu qu'es simpatic, que fa pas de viechs e que tèn una bòna
experiéncia que me dona fisança.
A un contorn, subran, ailavau, vesèm la mar. Siam quasi arribats. Encara una miejoreta de camin, que te
va pas a tota zuerta la Dodge sus aquesta dralha tota traucada, e siam a Bo-Zajar. Un vilatjon. Davant
un ostau vesi de sordats musulmans. Davala Berger. L'espèri. Tòrna:
— Siáu anat balhar de corrier a l'administrator de la comuna mixta que se l'esperava.
— A! I a pas de pòsta?
— Si, mai ara espas tròp regulara... Que la pòsta, lo veïcul es sovènt atacat. An comprés lei fèls que
d'entrepachar l'administracion es melhor sovènt que d'atacar lei tropas francesas. Alara, lo corrier vèn
amb l'armada. L'administrator dins la comuna mixta, es coma diriás un primier cònsol en França: mai
es nomenat; una mena de prefècte de comuna, se vòs.
— Son nomenats lei cònsols en Argeria?
— Va segon... Son nomenats dins çò que li dison lei comunas mixtas,valènt-a-dire de regions
pobladas pèr gròssa majoritat de musulmans. Dins lei vilas plus importantas ont i a de pès-negres, es
elegit un municipi, parier d'en França.
Fasiá camin la Dodge dau tèmps que charraviam. Rotlava ara sus un dralhòu clafit de traucàs
espectaclós. Anava quasi d'a pas. Aparèt la man Berger pèr me mostrar quauque rèn:
— Tè, lo vaquí nòstre paradís pichòt! Lo castelàs dau cap Figalò.
Sus un mena de baucet, èra aquí lo semafòr que senhorejava. Quauquei minutas encara e calava la
Dodge davant.
Donava d'èr a una torreta redona lo semafòr. Còntra, i aviá un biga ont flotejava la bandiera francesa
dei tres colors. Aquesta biga, me diguèri, seriá d'una bòna ajuda s'un còp de fèls li prenián l'enveja de
nos atacar! Lo rebocatge èra esquintat que se vesián d'en pertot lei massacans de la paret. Una pòrta de
fusta, pron espessa aquesta, e adonc rasseguranta, permetiá d'intrar. I aviá puèi d'escaliers que menavan
sus un pontin ont èra bastit, au mitan, l'agachon!
Nos avián aculhitd'un biais amistós mai que mai lo segond-mèstre e lo matelòt dau semafòr. Avián
quichat la man en totei e Berger li aviá donat lo corrier qu'esperavan. Que dins aquestei ròdols isolats,
bèn mai qu'a la vila, es l'un dei pensaments màger deis òmes, lo corrier: coma van la familha, e leis
enfants, la molher ò la promessa? De qué te van imaginar dins lei cervèlas s'an ges de nòvas!
Nos faguèron chimar de bièrra que la garganta n'aviá de besonh pèr empassar tota la poussa e mai la
sabla que s'èran amolonadas de nòvas!
Ara charram de la vida a Oran. Tornam puèi a la Dodge e toteis ensèms la descargam dei mèrças
qu'avèm aduchas. Mai que mai de recaptes, mai tanbèn de municions, quauquei sacas de cement pèr
adobar lo semafòr, e de bidons d'esséncia pèr lo grop electrogen.
Es puèi lo moment de la partènça. Vesèm la Dodge s'entornar vèrs Oran. Sus lo plan arrier nos
remplaçan lo segond-mèstre e lo matelòt... Bracèjan pèr nos dire au reveire. Lèu lèu lei vesèm plus.
Capítol VIII
I siáu au cap Figalò! Ma fista, vau assajar de me pas complicar la vida e de la me chalar s'es possible,
qué!
Fau lo torn dau bastiment que i siáu pèr restar sabi pas quant de tèmps e mai la promessa dau mèstreprincipau.
Es dins la mena de torreta que se tròban çò que dirai leis apartaments, valènt-a-dire doas
cambras, un mèmbre ont son entrepausats de materiaus e de municions, un autre ont i a lei recaptes, e
un darrier que sèrv de cosina e de refectòri. Lo pòst de ràdio es dins l'agachon qu'es adaut dessús la
plataforma. Autre tèmps, quora i aviá pas'ncara la ràdio, es d'aquí que te tenian d'a ment la costiera leis
agachaires e que devian assenhalar lei passatges dei batèus a Oran sia pèr telefòn, sia quant aquest
d'aici existissia pas ni mai, pèr telegraf Chappe.
Me siau installat dins l'una dei cambras. Recapti meis afaires qu'aqui siau au mieu.
Me laissa far Berger. Puèi, se pensant qu'ai finit, me sòna. Es sus la plataforma. Escali. S'es assetat sus
la parabanda, còntra la biga qu'au cap flòta lo drapèu.
Te la reluqui d'un èr tant inquiet, aquesta biga, que me vèn: — As rason, qu'es pas tancada a l'endrech
que seriá mestier. Qu'aguèsson enveja de nos escotelar, lei fèls, l'aurián bèla... Adonc, te farai pas de
discors, que se la volèm sauvar, nòstra pèu, se podèm pas laissar anar! Vaquí coma farem. Una
setmana, cada nuèch,es ieu que montarai la gàrdia de uèch oras de vèspre a doas oras de matin, puèi
prendràs ma seguida fins a l'auba.
La setmana d'après, inversarem. E s'agira de tenir! Se cau pas jamai aconsomir qué! Oblides pas que
siás dins un agachon qu'es pas fach pèr la caça ais aucelonets! Qu'aquestei d'aicí son gròs e que son
elei que te caçan. Te sagatarián tu, e ieu après!
Ai fòrça bèn comprés çò que vòu dire Berger. Se vòli tornar sauve a Oran, se pòt pas permetre de far
la mendra colhonada. Me tafura quauque rèn pasmens:
— E leis armas, ont son?
— Leis armas... Es lèu fach lo còmpte: avèm dos fusius Lebel modèl 1893, una mitralheta MAT 49,
amb de cartochas a volontat, e vint granadas defensivas.
— Coma? Rèn d'autre? Mai, en de qué sèrvon lei dos
Lebel? Son pèr la ferralha! Rèn qu'un mitralheta... E ai jamai tirai ieu, amb una mitralheta! E lei
granadas, m'an jamai aprés a lei mandar! M'an just fach veire coma lei desrejolar, a Ortin!
— Es ansin, que vòs! Alara, partènt de deman, faràs d'exercicis de tirs amb la mitralheta e lei fusius. De
cartochas, te disi mai que n'avèm a bodre! Veses que siam pas en plen sensa rèn! Pèr lei granadas,
t'explicarai que s'agís de se far colhonar pèr lei fèls... Seriá tròp còn!
— Es egau... De fusius modèl 1893...
— Te mòstra bèn coma avèm de besonh de lònga de tot tenir d'a ment... Nos cau assajar d'èstre avisat
se nos vòlon atacar e pèr aquò, cada còp que nos serà possible, aurem d'anar au doard qu'es ailà... Lo
veses, perailà...
M'ensenha dau det una direccion. M'avisi que dins una valenga a benlèu mièja lèga, i a d'ostalets de
pèiras platas. Una mechtà coma se sòna aquí. Adonc, es aquò lo doard.
— Mai diràn quauque rèn lei gènts?
— Te li cau pas tròp fisar... Mai se sap jamai que devèm pas laissar escapar la mendra escasènça
d'aprene qué que siá. Que lo caïd pòt aver aprés de nòvas e lei nos dire... s'es son interès! I anarem
deman, au doard, e te presentarai au caïd.
Es ora, ara, de te prene un pauc lo quart; que dins la jornada, de matin pèr tu serà de nòu a ouze oras, e
de vèspre, de cinc a sèt oras... I a quasi pas jamai de trafec pèr nos autres, mai s'un còp n'aguessiam!
Siam a soleu tremont. E davant mon pòst receptor qu'escoti pèr abitud, ai léser de somiar a ma jornada.
Mai, m'empacha pas de me lanhar que l'emetor eu, deu datar d'avans la guèrra de 14! Au semafòr tot
sembla venir de la recuperacion, coma lo semafòr, qué! Sembla que t'agan rasclat tot çò qu'an degut
refusar autra part pèr l'acampar aquí.
De tèmps en tèmps, te meti lo pòst fòrt, e me vau espaçar sus la plataforma que vòli relucar se pas
degun vèn au semafòr. Verai que se veirián venir de luenh, leis estrangiers, estènt que siam quilhats sus
d'un baucet e qu'alentorn, i a rèn que d'argelàs pichonets que trachisson entre de rocàs blancàs. Tant
que fa jorn, pòt anar, mai la nuèch? Qu'arriba la nuèch qu'es bèn calabrun ara.
Berger eu, es pas desaviat. Qu'a degut se i faire. E ieu perèus que me i farai se siáu pas escotelat avans
de poder!
Tremonta lo soleu sus la mer, dins l'endrechiera dau destrech de Gibraltar e mai de Maròc ont
desbarcan d'armas pèr lei fèls. Parèis que lei fan puèi passar dins la region, aquestei armas pèr lei
carrejar vèrs lei maquis d'Oarsenís, de la region de Tlencem e dei planestèus dau sud... Pèr çò au'es de
Cabília, arriban puslèu de Tunisia, leis armas a çò que m'a dich Berger.
Çò segur es que lei fèls son bèn armats, e de còps quasi mièlhs armats que nosautres. E parli pas dau
cap Figalò! An de fusius modèrns e mai de mitralhetas. Dins leis operacions, l'armada francesa t'a pres
de mitralhairitz. Qué cambiament dins lo pareu d'annadas que nos dessepara d'aquest 1er de novèmbre
de 1954 qu'acomencèt la rebellion... Qu'a Oran, Perez, l'institutor qu'aviá de simpatias pèr lo F. L. N.
m'aviá contat qu'es rèn qu'amb tres-cent-quaranta-noù fusius que venián dei batèstas dau desèrt de la
segonda guèrra mondiala que t'avián entamenada la lucha còntra lei Francés! Leis uniformes, leis avián
crompats en cò de patilhaires.
E lei tropas, te passavan pas lei mila òmes!
D'aquesta passa, en Argeria, l'armada francesa te tèn dins lei quatre-cents-mila òmes qu'arriban pas
d'escrapochinar la rebellion! Pasmens, devon pas èstre tant nombrós lei fèls! Parèis que son pas
cinquanta mila...
Mai coma va qu'i a de maquís d'en pertot? I a bèla dire que la populacion, es pèr fòrça que sostènon la
rebellion, que siam dins una guèrra revolucionària qu'es diferenta dei guèrras convencionalas, aguèsson
pas l'ajuda dau pòple dins sa massa, te tendrián pas quinze jorns lei fèls davant nòstra armada.
Finissi la velha. Avèm pas agut un messatge. Devèm pas gaire comptar. Quina importància estragica te
pòt aver lo semafòr dau cap Figalò? Tot bèu just un efècte de dissuasion. E encara, va segon, que se
sabon quant siam, lei fèls, nos podràn escotelar quand li agradarà.
Siam a mastegar sus la plateforma, Berger e ieu, qu'i a un ventolet agradiu que vèn de la mar e nos
refresca de la gròssa calorassa d'aquesta primiera jornada.
Me sembla pas de crèire qu'est matin èri a Oran... La vila aquí, te sembla un sòmi, quicòm d'irreau....
Siam dos òmes, dins un pòst quilhat sus l'autura, qu'esperam que nos vendràn remplacar lèu lèu ò que
nos mandaràn de prodèus.
Avèm mes la ràdio: Monte-Carlo amb sei cançons un pauc nècias, sei reclams publicitàrias. T'empacha
de pensar tròp aquò, qu'es marrit quora siás dins un ròdol parier.
Va èstre nòu òras:
— Te deuriás anar cocar, me vèn Berger, que ieu anarai fins a doas oras e que serà puèi ton torn...
— Oc, i vau...
Davali dins la cambra. Es un luxe d'aver una cambra pèr ieu solet. Mai un luxe que se paga car! Ai pas
sòm. Me preni un libre que me siáu crompat a Oran. Un libre en occitan,
— Calendau, de Mistral. Sabi pas parlar bèn bèn l'occitan mai fau mon pron. Parli puslèu mon francés
de Marselha que
Claude Barsotti.

:: LES POÈMES ::

A Ounour à la Fino e à Cesar. (Pierre Dominique Testa lou 12 de nouvembre 2007.)
A Fine Gabriel, appelé Fine César … (Pierre dominique Testa, le 12.11.1989)
A vous ma Fine César (Pierre DominiqueTesta, le 17.6.1991.)
A BAGATOUNI ! : LOU BAL (Valèri Bernard)
A Dominique mon épouse bien-aimée. (Pierre Dominique Testa, le 27.12.1988.)
À douze ans - À douge an (Pierre (Pèire) VIRION - mai 2009)
À Flassans (Pierre VIRION (janvier 2009))
A Grégoire VII. (Pierre DominiqueTesta, le 4 mai 1985 .)
A la bello Bouscarlo, Christine Le Merò d’Alau (Pierre DominiqueTesta lou 4.5.1986 .)
a l'ostau de la vielha (Joan Glaudi Puech)
A Madame Elise Achard, née Reynaud en 1899, à Aspremont, qui vécut à St Pierre d'Argençon où toute sa vie, elle garda ses moutons. (Pierre Dominique Testa, le 18.4.1986.)
A Marie Castelin, née à Allauch en 1892, l'amie et voisine de Marie Ferraud de la rue Lisette . (Pierre Dominique Testa, le 18.1.1986)
A Marie-Jeanne Limousin, née Michel en Mai 1910 à Allauch, dit " la Fiòli ". (Pierre Dominique Testa, le 15.2.1986 .)
A mon neveu Christophe Dupaigne (Pierre DominiqueTesta, le 15.6.1986.)
A Segne Gàrdy, nouest' amable proufessour de literaturo. (Pierre Dominique Testa emé Rita Mazaudier e Lilian Olivier de Rouërgue.)
A Segne GARDY, proufessour d'Occitan à la facurta de letro Paul Valery de Mountpelié. (Pierre Dominique Testa, le 16 12 2005 à Mountpelié, entàntou lou cous de literaturo óucitano de Moussu Segne Gardy, sus l'obro d'Augié Gaillard de Rabastèns au tèms de la refouarmo, que Lilian Olivier de Roudes en Rouergue mi pourgè soun vièi libre pèr )
a toi ma mère (Patrick coquillat)
A touèi leis ensignaire oucitan de Mountpelié (Pierre Dominique Testa, lou 8 de setèmbre de 2003 .)
Aà Mon grand-père, Francis Eymery, né en 1907. (Pierre DominiqueTesta, le 29 11 1986 )
Acènt dóu Miejour (Pierre Dominique Testa, lou 13 de jun 2013.)
Adelimen. (Pierre Dominique Testa lou 6 9 2005 8H.)
AGRIOTAS E POUMETAS (Jousè TELLIER)
Alino Bernardac. (Pierre Dominique Testa, lou 17 febrié 2010, en gramacimen dei vut de Carèmo d’Alino Bernadac.)
Amelié (Pierre Dominique Testa lou 3 de Febrié 2008. )
Amitié ? (Pierre Dominique Testa. Ce Soir 11.11 2007, pour Pauline et Cathy de St Victor. )
Amour emmène-moi ... (Pierre Dominique Testa le 19.9.1985)
Angoisse d'un soir . (Pierre DominiqueTesta le 28 mars 1985 .)
Anniversaire de ma mère. (Pierre Dominique Testa, le 9 juillet 2010 pour les 80 de ma mère, née en 1930. )
Anniversàri dei trent'an de Lilian Olivier de La Bastide en Rouërgue. (Pierre Dominique Testa, lou 4.7.2008)
au cafè de Carmen (puech jean claude)
Au vielh castèu (Joan Glaudi Puech de Ménerbes.)
Aubèta (joan claudi Puech)
aucèu dins lou cèu. (Pierre Dominique Testa le 16 12 2006 à Barbaraou . )
Aurélie Soldaïni, bon anniversaire pour tes 30 ans. (Pierre Dominique Testa, pour les 30 ans de ma nièce Aurélie Soldaïni, le 19 décembre 2010.)
Aurelìo G. dou Plan de Cuco. (Pierre Dominique Testa le 10.11.2007 )
Avé Maria (Pierre Dominique Testa, le 11.9.1989.)
Avé Maria, Avé Maria .... (Pierre Dominique Testa le 31 Juillet 2006 .)
Bèla amiga (Joan Glaudi Puech)
Bèu tems. (Pierre Dominique Testa, lou 1 4 2015.)
Bonjour en touti ( La pastresso espeiandrado ) (Frédéric Mistral, le 2 janvier 1851. ( avant la mise en place de la graphie « mistralienne » ))
Boueno annado 2011. (Pierre Dominique Testa lou 1.1.2011.)
Bouen' annado 2009. (Pierre Dominique Testa, lou 31.12.2008. )
Bouen' annado 2012, Maryse Garcian d'Allauch. (Pierre dominique Testa, lou 10 de janvié 2012. )
Bouen' annado 2014. (Pierre Dominique Testa, lou 1 janvier 2014.)
Boues dins Garlaban. (Pierre Dominique Testa, lou 11.10.2008.)
Bourroulo de Curat ! (Pierre Dominique Testa, lou 2.1.2012.)
Brago... (Pierre Dominique Testa, lou 23 de setèmbre 2015)
Brise d'Amour. (Pierre Dominique Testa le 7.7.2010. Brise d’amour. )
Camille. (Pierre Dominique Testa, Lundi 19 1 2004, 11 heures .)
Candelouso à St Vitour. (Pierre Dominique Testa, lou 12 1 2008.)
Canta.... (Pierre Dominique Testa, lou 3 de janvié 2017.)
Cap d'an 2014... (Pierre Dominique Testa, lou 30.12.2014.)
Carce. (Pierre Dominique Testa, le 27.1.2009. )
Carriera Arnaud Danièu. (Joan-Glaudi Puech de Menerbes. )
CHICHOIS .... N° 1 ..... (G. Benedit ... 1855 ... )
Chichois ( en entier ) vers en provençal marseillais.1879. (Bénédit Gustave. )
Cigalo. (Pierre Dominique Testa, lou 30 de jun 2010. )
Cigalo... (Pierre Dominique Testa, lou 3 aout 2015.)
Climatico ! (Pierre Dominique Testa, lou 5 de janvié 2015. )
Comte d'à rebous. (Pierre Dominique Testa, lou 13 d’avoust 2008.)
Còrsou. (Pierre Dominique Testa, le 9.4.2008.)
Coulòqui Max Rouquette d'abriéu à Mountpelié. (Pierre Dominique Testa., lou 4.4.2008.)
Coumboscuro deis Arneodo. (Pierre Dominique Testa lou 31.1.1993 .)
Coumo la fum (Martine Gonfalone, 5/12/2007.)
Couralo Sant Sebastian d'Alau. (Pierre Dominique Testa, lou 3.1.2009. )
Crimis Propre Ficcion ... ( p 83 ) (Florian Vernet, Crimis Propre Ficcion, IEO 2001. )
Dai... (Pierre Dominique Testa, lou 22 de mai 2015.)
Dangié dangié ... (Pierre Dominique Testa, lou 18.10.2009. )
Daréire l'ourisount (Péire Roux de Santo Lucìo de Coumboscuro, dins vau Grana, valado prouvençalo d'Itàli. ( Aquesto pouesié fuguè facho pèr un escoulan de la pichoto escolo de mountagno pèr un drole dóu vilajoun entre leis annado 2000 e 2004, recampa dins uno antoulougio es)
Darrièro nuech. (Pierre Dominique Testa, lou 14 de mai 0h10. )
De Lorraine à Provence (Pierre VIRION (janvier 2009))
Dèco d'amour. (Pierre Dominique Testa, lou 22 9 2009.)
Dedicàci de « Fino e Cesar », A Dono Rousèto Bileras, (Pierre Dominique Testa, 25.3.2012. )
Degai. (Pierre Dominique Testa, lou 25.1.2009.)
Délire d'un soir, à Valérie, de St Pierre d'Argençon (Pierre Dominique Testa, le 29.7.1988.)
Demòni... (Pierre Dominique Testa, lou jour de Pasco 31.3.2013. « Diabolicus…. »)
Départ de Marie-louise Michel, née à Allauch en 1920. (Pierre Dominique Testa, le 10.8.2008.)
Depremido. (Pierre Dominique Testa, lou 25.10.2010.)
Dernier voyage de Thibault et d'Eliot. (Pierre Dominique Testa. Le 8.11.2009. A mes cousins, les jumeaux Thibault et Eliot Guimbergue-Bagard de Clermont-Ferrand, partis trop tôt pour le Ciel le 4 juillet 2009.)
Désiré SUOU de Villecroso dins Var. (Pierre Dominique Testa, lou 13.10.2009.)
Despartido d’Óulivié Billet. (Pierre Dominique Testa, lou 8 de desembre 2014.)
Diéu. (texte de Frère Danick Labinal, franciscain à Brives, traduit par Pierre Dominique Testa, le 29 mars 2012. )
Dins quàuquei jour... (Pierre Dominique Testa, lou 13 d’avoust 2008.)
Divino Pouesié. (Pierre Dominique Testa, lou 22.10.2010. A Jean Claude Foret, autour oucitan e proufessour de literaturo à la facurta Paul Valery de Mountpelié. )
Dono Gorlié de Castèu-goumbert. (Pierre Dominique Testa, lou 6 novembre 2013. A Dono Gorlier, lachièro à Castèu-goumbert.)
Dos ivers. (Poésie envoyée par : mo@, le 6.12.2007. )
Dùbi... (Pierre Dominique Testa, lou 28 d'abriéu 2015 .)
Eiguiero : à n'uno chatouno d'Eiguiero en guierdoun de soun retra (Baroun Guillibert, lou chapòli di poutoun, dins la revisto " escolo de lar " du 21 décembre 1902)
Ela (Joan-Glaudi Puech, pouèto de Menerbes.)
En Chino 1 (Pierre Dominique Testa, lou 12 de setèmbre 2013.)
En Chino 10 ... (Pierre Dominique Testa, lou 15 juillet 2017.)
En Chino 2 (Pierre Dominique Testa, lou 14 11 2015)
En Chino 3.... (Pierre Dominique Testa, lou 20.12.2015.)
En Chino 4. (Pierre Dominique Testa)
En Chino 5. (Pierre Dominique Testa; lou 8 de jun 2016.)
En Chino 6 (Pierre Dominique Testa, lou 20 d’Outobre 2016.)
En Chino 7. (Pierre Dominique Testa, lou 7 de janvié 2017)
En Chino 8. (Pierre Dominique Testa, lou 4 de febrié 2017.)
En Chino 9 (Pierre Dominique Testa, lou 9 abriéu 2017)
Enchâtrat. (Pierre Dominique Testa lou Dimènche 27 d'Avoust 2006)
Esperanço de Printems. (Pierre Dominique Testa, lou 5.4.2008.)
Espèro de printèms. (Pierre Dominique Testa, lou 17 de mai 2010. )
Espèro d’amour. (Pierre Dominique Testa, lou 13.3.2010.)
F.rançois de Montsabert : départ (Pierre DominiqueTesta, le 22.11.1990.)
Fabienne Girard de St Pierre d'Argençon. (Pierre Dominique Testa, le 27.12.2007 )
Fai de nèu (Joan Glaudi Puech)
Felibre faus (Pierre Dominique Testa, lou 9.2.2008)
Fèsto de la Musico 2010 pèr la Glèiso d'Alau. (Pierre Dominique Testa, lou 8 de mai 2010. )
Fête des mères (Pierre DominiqueTesta le 3 Juin 1993.)
Fifi et Belé, Rose et Antoinette Mouren, nées en 1893 et 1888, à Marseille sur la Corniche. (Pierre Dominique Testa le 24.12.1987.)
Fin de mai 2011. (Pierre Dominique Testa, lou 30 mai 2011.)
Finimound à ma Fiholo Louise Longeon d'Eyguières. (Pierre Dominique Testa, le 23.12.2007.)
Fragileta (Martine Gonfalone)
Franciscan. (Pierre Dominique Testa, lou 20.9.2008)
Freduro (Pierre Dominique Testa lou 21 de febrié 2015.)
Frumo.... (Pierre Dominique Testa, lou 1 de setèmbre 2012. )
Garlaban... (Pierre Dominique Testa, lou 26 d’abriéu 2015.)
Gast ! (Pierre Dominique Testa, lou 16 de Julié 2014. )
Gèu dins Garlaban. (Pierre Dominique Testa, lou 19 desembre 2009, que defouero faguè -7° dins Garlaban. )
Gramaci à l'istourian Reinié Merle. (Pierre Dominique Testa, lou 9.2.2010 A l’istourian Segne Reinié Merle que mi mandè sèis astruch pèr lou trabai de ma tèsi de lengo d’O, que soustenguèri lou 11 desèmbre 2009 à la facurta Paul Valery de Mountpelié sus Désiré Suou de Villecroze dins Var.)
Groussié, groussié ..... (Pierre Dominique Testa, lou 29 mai 2013.)
Homélie en vers du P.Mauvaisin. ( Marseille St Valentin 2011 ) (Père Rémy de Mauvaisin+)
Hommage à René Roig, un ami disparu en avril 2003. (Yves La Macchia)
Hugues Madesclaire : Adiéu . (Pierre Dominique Testa, lou 24.4.2010. En memòri de Hugues Madesclaire trouba lou 21.4.2010 escoutela au siéu dins la clastro de Santo Margarido, parròqui de Marsiho. )
Hymne d'Amour (Pierre Dominique Testa le 5.3.1996 retour de St Véran. )
I a pron (Auban BERTERO)
Incèns... (Pierre Dominique Testa, lou 16 de mai 2015.)
Istòri marsihès ( CIEL d'Oc ) (autour descounoueissu)
Iver 2010. (Pierre Dominique Testa, lou 20.3.2010. )
Jacky Ilouze. (Pierre Dominique Testa, le 15.11.1987)
Jaque Figon (Pierre Dominique Testa le 7.8.1984)
Jaque Miranne E Nanci (Pierre Dominique Testa, le 15.12.1985)
Jas (Pierre Dominique Testa, lou 31.1.2008.)
Jauffre (Joan-Glaudi Puech de Menerbes. )
Jauffre (Puech Joan Glaudi)
Je t'aime. (Pierre Dominique Testa, pour mon amour le 6.10.2009.)
Jeanne Négrel d'Allauch : ' iaià ". (Pierre Dominique Testa, le 9 Mai 2008.)
Jubilé de Monsieur Louis Ardisonne. (Pierre DominiqueTesta, le 4.5.1991.)
Julié matinié... (PierreDominique Testa, lou 6 juillet 2010. )
J'étais un vieux célibataire (Pierre VIRION (décembre 2008))
KTO d'Allauch ! (Pierre Dominique Testa, lou 13.12.2010. A mèis ami KTO qu’an fougna la Messo de Miejo-nue.)
La band' à Sant Ro. (Pierre Dominique Testa, lou 30.10.2010. A Antoine.)
LA BORGARIÁ (Henri VALEZ)
LA BOURGARIE (Henri VALEZ)
La Cabano. (Pierre Dominique Testa, lou 23.8.2014. )
La Cigalo e la Fournigo. ( archiéu CIEL d'Oc. ) (Marius Bourrelly, à Marseille 1872 chez Gueidon. )
La coumunioun di Sant (Frédéric Mistral, Arles Abriéu 1858 )
La daoio. (Pierre Dominique Testa, lou 20 de setèmbre 2009.)
La dicha de la figuiera. ( N°20 ) (Philippe Gardy, 2002 Trabucaire. )
la fac de letro de Mountpelié (Pierre Dominique Testa lou 20 d'Avoust 2005)
LA FOURNIGO ET LOU GRIET (Marius Decard. )
La fre 2012. (Pierre Dominique Testa, lou 13 de febrié 2012. Uno fre de loup -10 !)
la lèbre d'argent (joan claudi puech)
La Mère Sartòri, dit Magali. (Pierre Dominique Testa, le 4.7.1989,)
La Mort de Tante Augusta. (Pierre Dominique Testa, le 17.1.1987)
La nuèch ( pouesié deis escoulan deis escolo de Coumboscuro ... ) (Liliano Menardo de l'escolo de Coumboscuro en Itàli prouvençalo de la val Grana.)
La pèira d'asard (Jean-Claude Forêt 1990. )
La regènto de moun cor (Massilia Sound System)
La Rèino Sabo. rouman. ( Archiéu CIEL d'Oc ) (Jóusè BOURRILLY)
LA REVOUIRO DE LA JUSTICI (MARIUS DECARD 1875 ( lengo d'O de Marsiho, grafìo founetico. ))
La SCIATIQUE (Henri VALEZ )
La source de l'Amitié (25.01.2008) ; en réponse, par courriel, à l'éloge d'un ami sur l'hospitalité de votre humble rimeur... (Yves La Macchia)
La Terra deis autres (Claude Barsotti. )
La Vièio… (Pierre Dominique Testa, lou 20.1.2011. )
Languitudo de la fac de Mountpelié (Pierre Dominique Testa, lou 4 de julié 2010. A touei leis estudaire de la fac de Mountpelié qu’an chausi la lengo d’Oc pèr sèis estùdi en 2010. )
Le berger. (Pierre Dominique Testa, pour Pierre B le 3 1 2005 )
Le dernier Poilu (Pierre VIRION)
Le jour de la communion d'Aurélie, ma nièce. (Pierre Dominique Testa, le 22.9.1990,)
Le Matin (Henri VALEZ)
LE PEINTRE (Henri Valez )
Le Temps du Bonheur (Yves La Macchia)
Le vieux Massot. de St Pierre d'Argençon en 05, né en 1889. (Pierre DominiqueTesta, le 12.7.1987.)
Légende de Saint Christophe. (Pierre Dominique Testa de St Victor, le 1.3.2008, sous la statue de St Christophe dans l’église de la Palud à Marseille.)
Lei 4 Sant de glaço de Prouvenço. (Pierre Dominique Testa lou 21.1.2011.)
Lei beatitudo segound Sant Matiéu Cap 8. (Pierre Dominique Testa, lou 8 aout 2016 à la demande du Vicaire Général le révérend Père Pierre Brunet.)
Lei Capelan. (Pierre Dominique Testa, lou 11.2.2010. En oumenàgi à touei lei Capelan que m’an abari.)
LÈI DOUEI GOURNAOUX (J.H.D de Marseille. 1844.)
Lei faus bourgès. (Pierre Dominique Testa, lou 27 desembre 2013.)
Lei Garcin de St pierre d'Argençoun (Pierre Dominique Testa , lou 22.112007)
Lei mot groussié !!! (Pierre Dominique Testa, lou 30.5.2013.)
Lei mouart. (Pierre Dominique Testa, lou 2 de nouvèmbre 2014.)
Lei Pèro de Timon-David. (Pierre Dominique Testa, lou 16.3.2010. )
lei pichots conius gris (joan glaudi puech)
LEI PLAINTO DE MISE MARIO ( archiéu CIEL d'Oc ) (BACIGALUPO J. A. Marseille – 1855 Typographie et Lithographie Arnaud et )
Lei " Pelerin d'Oc " de Mountpelié (Pierre DominiqueTesta lou Dissate 30 12 2006, adematin 7H30 à Barbaraou, que Jerèmio Bucchièri e Matiéu touei dous de Mountpelié, escoulaire à "Paul Valery", mi venguèron vèire pèr vesita Marsiho . )
Leis oousseous sount de besti !… ( archiéu CIEL D'Oc ) (ALFRED CHAILAN. ( lengo d'O maritimo de Marsiho ))
leis uelhs verds (joan glaudi puech)
Lengo e tripaio (Pierre Dominique Testa, lou 22.9.2008.)
Léonie Monge, née en 1881 à Allauch , qui me parlait patois. Pour Rosette Monge, sa belle-fille.. (Pierre Dominique Testa le 9 Mai 1986,)
LES GARRABIERS EN FLORS ( archiéu CIEL D'Oc ) (Laurent RUFFIE)
Lettre de Martine Gonfalone à « lexiqueprovencal.com » (Martine Gonfalone de Barjols en 83 et Patrick Simon de Montréal. )
Li Saladello. ( archiéu CIEL d'Oc ) (Mèste Eisseto ( né en 1831 à Manduel ). )
Lilian Olivié bouen anniversàri. (Pierre Dominique Testa, lou 13 juillet 2008. En recouard di douei jour de l’anniversàri de Lilian Olivier de Teulière en Rouërgue, amèu de la Bastido pròchi Vilofranco.)
Lingo de Barrouiho ( pèço de tiatre ) (Pila Louis, Marseille 1911. )
LO PENHEIRE (Henri Valez)
Lo lume (Joan-Glaudi Puech. )
Lo slam dau Mossur de Morela (joan claudi Puech)
Lou Calen, Touloun 1908. ( lengo d'O vareso ) (Pèire FONTAN)
Lou darrié pelous (Pèire VIRION)
Lou paisan au tiatre. (Fortuné CHAILAN ( Lengo d'O de Marsiho ))
Lou Pastre. (Pierre Dominique Testa lou 24 de decèmbre 2004 , pour Pierre B .)
Lou Rabayaire de Martegalado ( Occitan maritime de Marseille ) (Marius FERAUD )
Lou Sermou dal curat de Cucugna ( archiéu CIEL d'OC ) (ACHILLE MIR ( Lengo d'O de Carcassouno ) )
Loueiso Lonjon... (Pierre Dominique Testa, lou 9 juillet 2016. Pèr ma fiholo, Loueiso Lonjon d’Eyguières, Priéuresso de nouesto Rèino d’Arle.)
Louis Ardisonne. (Pierre Dominique Testa le 22 avril 1994 .)
Louise Lonjon d'Eyguières. (Pierre Dominique Testa, lou 4 de janvié 2009. A ma fiholo Louise Lonjon d’Eyguières. )
Louise Michel de Tite-tite. (Pierre Dominique Testa, St Rock lou 26 de Setèmbre de 2003 )
Lous Cants de l'Aubo (ARNAVIELLE Albert - )
Lune triste. (Pierre Dominique Testa, le 13.9 .2008.)
Luno. (Pierre Dominique Testa, lou 30 d’avoust 2016.)
L'Abat Marcel Petit de Rafèlo lès-Arles. (Pierre Dominique Testa lou 4 d'Avoust 2005 )
L'amandier . (Pierre Dominique Testa, le 26.2.1992.)
L'ami. (Pierre Dominique Testa, lou 28.4.2009.)
L'ATLANTIDO DE MOSSEN JACINTO VERDAGUER ( REVIRADO EN PROUVENÇAU PER JAN MONNE Majourau dóu Felibrige, Chivalié de l’Ordre Reiau de la Courouno-de-Roumanìo 1888) (Verdaguer. )
l'aucèu lou gaudre e leis estello. (Pierre Dominique Testa lou 11 de Setèmbre de 2003)
L'autbois (joan Glaudi Puech)
L'autbois (seguida) (joan Glaudi Puech)
l'enfant do païs (albert tosan)
L'èstre e l'avé ! (Pierre Dominique Testa, lou 30 janvier 2013, pour l’anniversaire de mon épouse.)
L'Issole en colère (L'Issolo en coulèro) (Pierre (Pèire) VIRION)
L'Or di Cevèno : Cant II Magalouno. (Leoun Teissier. )
L'usino. (Pierre Dominique Testa lou 13.5.2009, le beau jour de ND de Fatima. )
L’abet . (Prosper Estieu, recueil « Las Oras Cantairas », 1931 chez Privat-Didier, Ecrit en graphie classique, dite graphie normalisée, ou graphie occitane.)
L’ase Bortomieu (Joan-Glaudi Puech de Ménerbes.)
L’aveni dóu Moulin d'Auguste Chauvet de Comps sur Artuby (Josette Chauvet du Moulin de Comps sur Artuby. Draguignan pour la chandeleur )
L’estraç ( un troues dou libre ...) (Claudi Barsòtti, ( p 192 IEO 2002 ))
Ma grand. (Pierre Dominique Testa, lou 2 de nouvèmbre 2014.)
Madalèno de Sant Vitour. (Pierre Dominique Testa, lou 29 de nouvèmbre 2007.)
Mai Mounte vas ? (Pierre Dominique Testa lou 1.9.2008.)
Majourau. (Pierre Dominique Testa lou 18.2.2008.)
Mar. (Joan-Glaudi Puech de Ménerbes.)
Marcel Cazeau de Mouriés, lou baile pastre deis Aupiho. (Pierre Dominique Testa lou 26.3.2008. Pouèmo pèr Segne Marcel Cazeau de Mouriés, lou baile pastre deis Aupiho. )
Margarido 1861. (Marius TRUSSY Paris 1861: Hooumagé ei bravèi gèn de Sorgué, ma vilo natalo et sa lu ! Paris, 19 dé mars 1861.)
Marie-Jeanne Eymery a 99 ans. (Pierre Dominique Testa, le 13 juin 2010, pour les 99 ans de ma tante Marie-Jeanne Eymery, née Aillaud à Allauch en 1911, et qui a sauvé ses amis juifs, la famille Cohen, de la folie meurtrière nazie entre 1942 et 1945 en les cachant dans les combles de l’)
Marijano Fiòli d'Allauch ( 1910-2009 ) (Pierre Dominique Testa, lou 5.11.2009, lou jour de la mouart d’aquesto que m’abariguè emé tant d’amour, Marie-jeanne Limousin, nado Michel en mai 1910, que disian « Tata Fiòli ». )
Marseille (Saint Martin Clément)
Mas de la Bastido à Pichàuris (Pierre Dominique Testa, le 8 Juillet 1991.)
Mas dei Courbet, à Boulèno. (Pierre Dominique Testa, lou 29.3.2008.)
Masquèto. (Pierre Dominique Testa, lou 8.1.2011. )
Mastramale. (Joan-Glaudi Puech de Menerbes.)
Mau-couar. (Pierre Dominique Testa, le 3.9.2009.)
Mei cinquant 'an !!! (Pierre Dominique Testa lou dimar 22 de setèmbre, après la repeticien qu’avèn agu dins la Glèiso d’Alau. )
Mentino ........... Pouèmo prouvençau en douge cant, à Marsiho 1907 (Jan Monné )
Mès de Marìo, A Sebastien mon fils. (Pierre Dominique Testa, le 13.5.1987.)
Mes frères étoillés. (Pierre Dominique Testa le 14 3 2006.)
Messa en Lenga d’Òc 1972 ( grafia classica ) (L'Eglise)
Messe de Minuit 1985 à Allauch. (Pierre Dominique Testa, le 23.12.1985. )
Messo de Miejo-nuech 2008 à Allauch. (Pierre Dominique Testa, lou 23 de desembre 2008. )
Mèstre de la Naturo. (PierreDominique Testa, lou 6 juillet 2010. )
Migraire...d'Eritrio... (Pierre Dominique Testa, lou 14.6 2015.)
Migrant. (Pierre Dominique Testa, lou 4 de novembre 2016.)
Minoutòri.... (Pierre Dominique Testa, lou 4 de desembre 2015. )
Misèri (Pierre Dominique Testa, lou Dimenche 27.1.2008.)
MISSAU E RITUAU EN LENGO NOSTRO (L'Eglise)
Mon épouse bien-aimée. (Pierre Dominique Testa, le 27.12.1988.)
Mouart. (Pierre Dominique Testa, lou 20 de janvié 2009.)
Mouié.... (Pierre Dominique Testa, lou 5 d’avoust 2015.)
Moun amigo la Mouart. (Pierre Dominique Testa, lou 11.9.2010. )
Moun fraire Jorgi... (Pierre Dominique Testa, lou 29 de desembre 2016 )
Mounastèri... (Pierre Dominique Testa, lou 13 de juin 2015.)
Muertre d'enfant eis Americo. (Pierre Dominique Testa, lou 16.12.2012, après lou fusihamen bestiassas de mai de 20 enfantoun e de sèis istitutour en Americo. )
ND du Castèu, d'Alau. (Pierre Dominique Testa, à moun frère George Testa, lou 7.9.2008)
Nèblo (Martino Gonfalone, lou 8 de decèmbre 2007)
Neissènço de moun fiéu. (Pierre Dominique Testa, lou 1 de Jun 2011, Neissènço de moun fiéu Sébastian lou 1.6.1982. )
Nèu à Allauch dins Garlaban. (Pierre Dominique Testa, lou 9.1.2009. A Sebastien mon fils. )
Nouesto Damo dou Castèu d'Alau. (Pierre Dominique Testa, lou 10.9.2010, Preguièro à Nouesto Damo dóu Castèu d’Alau. )
Nouesto Damo dóu Rousàri (Pierre Dominique Testa, lou 15 d’avoust 2010.)
Nouvè 2009 à Alau. (Pierre Dominique Testa, lou 26.12.2009. La pluèio de brefounié calè just pèr Descento e pèr la durado de la Messo de Miejo-nuech … ! )
Nouvé 2010 à Alau. (Pierre Dominique Testa, lou 24.12. 2010.)
Nouvé 2013. (Pierre Dominique Testa, lou 11 de desembre 2013.)
Nouvè 2016 dins Alau.... (Pierre Dominique Testa, lou 24 de désembre 2016.)
Nouvé Nouvé 2007. (Pierre Dominique Testa lou 21 décembre 2007.)
O Divin Creaire (inconnu)
Obro de Batiste ARTOU (Modeste Touar) archiéu dou CIEL d’Oc – Mai 2006 (BAtisto ARTOU ( Modeste TOUAR ) )
Obro Prouvençalo de Clouvis Hugues ( 1851-1907 ) (Clouvis Hugues )
Ode à Claire (Yves La Macchia)
Odieux odieux ! (Pierre Dominique Testa le 23.9.2008.)
Odo à Mirabèu ( archiéu CIEL d'Oc ) (F. Martelly : )
Ooo Tu... (Pierre Dominique Testa, lou 19 de juin 2017. )
Ounour à la Fino e à Cesar. (Pierre Dominique Testa lou 12 de nouvembre 2007.)
Ouro...l'Ouro que tugo... (Pierre Dominique Testa, lou 25 de julié 2015.)
Ourtanso. (Pierre Dominique Testa, lou 3 de mai 2015.)
Oustau d'Alau...à Marie-thérèse Guien. (Pierre Dominique Testa, lou 11 mars 2015.)
Pantai de Coulombino (Martine Gonfalone, 26 février 2008)
Pantai.... (Pierre Dominique Testa lou 6 de febrié 2015.)
Papo Clemènt V (Clovis Hugues. )
Paradis. (Pierre Dominique Testa lou 29.12.2007. Pèr lei parrouquian de la Trinita, carrièro de la Palud à Marseille, enciano abadié dei Trinitàri. )
Pas grand Chose. (Pierre Dominique Testa, matin du 15.9.2008)
Pasco 2017.... (Pierre Dominique Testa, lou 16 d’abriéu 2017, Sant jour de PASCO.)
Pasco... (Pierre Dominique Testa, lou 5 avril 2015.)
Pastre à Barbaraou... (Pierre Dominique Testa, lou 29 11 2012.)
Pastriho à Barbaraou... (Pierre Dominique Testa, lou 11 de janvié 2014.)
Paul Caire d'Eyguièro festèjo sèi 80 an. (Pierre Dominique Testa lou 3 de julié 2010. Pèr lei 80 de Paul Caire d’Eyguièro. )
Pecaire... (Pierre Dominique Testa lou 10 de janvié 2015.)
Peço d’artifìci (Martine Gonfalone)
Pèr Alìci Zachéo (Pierre Dominique Testa le 13.5.1985)
Pèr Pèire Raimoundo d’Allauch né en 1914, qu’a mantengu 80 an de tèms la Prouvenço drecho e fiero de sa culturo e de sa lengo. (Pierre Dominique Testa, lou 15 juillet 2008. )
Philippe Martel (Pierre Dominique Testa, lou 29 de setèmbre 2016.)
Pierre Bello, troubaire marsihès 1853. (Pierre Bellot, 1853.)
Pluèio dins Garlaban. (Pierre Dominique Testa, lou 8 d’outobre 2008.)
Pluèio novo... (Pierre Dominique Testa, lou 1 avril 2017.)
Pluèio... (Pierre Dominique Testa, lou 24 jun 2015. Pèr lou jour de Sant Jan.)
Poème pour Anne-Marie Conscience Berne de Plan de Cuques. (Pierre Dominique Testa le 6.4.1990.)
Pouesié de Jousé Diouloufet 1771-1840. (Diouloufet.)
Pour ma Mère. (Pierre DominiqueTesta, le 29.5.1987)
Pour Marie-Paule, Nicolas et Aurélie, ma sœur, neveu et nièce. (Pierre Dominique Testa, le 7.12.1991.)
Pour "la quarantaine" d'une Amie (Yves La Macchia)
Preguièro à Sant Jóusé, (Pierre Dominique Testa, lou 16 avril 2017.)
Prière à Marie. (Pierre Dominique Testa, le 16.7.1991.)
Prière du matin . (Pierre Dominique Testa, Montpellier le 20 1 2004,.)
Prière du soir. (Pierre Dominique Testa le 3.3.2005)
Prière Scout - Preguiero Escout. (Chantée par le groupe Scout d’Europe de l’Abbaye de Saint Victor le 11 Novembre à 9H )
Primo... (Pierre Dominique Testa, lou 1 4 2015.)
Printemps ... A ma maire . (Pierre DominiqueTesta, le 10.3.1985.)
Printèms 2008. (Pierre Dominique Testa, lou 30.3.2008.)
Printems à Alau. (Pierre Dominique Testa, lou 5.4.2008.)
Pròche la Bocariá ( Barcelona ) (Joan-Glaudi Puech de Ménerbes.)
Protopoèmes. (Alban Bertero.)
Prouvèrbi pèr Sebastien, moun fiéu. (Pierre DOminique Testa lou 14.2.1989)
que dire des jours (gef)
Rampau 2008. (Pierre Dominique Testa, lou 25.3.2008. )
Rassa Rasseje : Aurillac 1978. (Pierre Miremont d'Aurillac. )
Retour de ski. (Pierre Dominique Testa le 8.2.2011. Retour de Ski.)
Rêve triste pour Jacky (Pierre Dominique Testa le 5.5.1988.)
Rois Mages. (Pierre Dominique Testa, le 1 décembre 2007.)
Roussignóu... (Pierre Dominique Testa, lou 10 de mai 2015. )
Route vers ND de Fatima. (Pierre Dominique Testa le .5.1994)
Sa Voix. (Pierre Dominique Testa le 24.6.1986)
Sacha Barra, neissènço d'un cousin miéu à Barjòu. (Pierre Testa, lou 25.1.2010. Pèr Sacha Barra de Barjòu, un nouvèu pichoun cepoun pèr nouesto famiho.)
Salutation au jeune poète François-Xavier Rigaud. (Pierre Dominique Testa, le 27.1.2010. François-Xavier Rigaud d'Allauch m’a offert et dédicacé son premier recueil de poésies. )
Sant Jan à Allauch... (Pierre Dominique Testa, lou bèu jour de Sant Jan 2015, 24 de jun.)
Sant Medard...e... Sant Barnabèu ! (Pierre Dominique Testa, lou 8 de jun 2015.)
Sant Pastre en français de frédéric Mistral. (Pierre DominiqueTesta le 3 Juillet 2003, Texte de F. Mistral, traduit et arrangé.)
Santo Presènci. (Pierre Dominique Testa, lou 28.9.2009.)
Sapiènci (Martine Gonfalone, 27 février 2008)
Sasons (Joan-glaudi Puech de Ménerbes. )
Sebastian e Laurie. (Pierre Dominique Testa, lou 30.12.2010. A moun fiéu Sebastian neissu en 1982, à sa nouvièto Laurie, que soun eisila pèr soun trabai dins leis uba de la Chino desempuei doues annado.)
Secaresso de 2016. (Pierre Dominique Testa, lou 3 de julié 2016.)
Secarèsso de printèms. (Pierre Dominique Testa, lou 7 mai 2011. )
Secaresso... (Pierre Dominique Testa, lou 11 d’avoust 2015. )
Segne Martel e lei Felibre. (Pierre Dominique Testa, lou 26.8.2010. En gramacimen dóu mandadis de Philippe Martel, moun direitour de tèsi, que mi pourgè soun libras sus lei Felibre en aquesto fin d’avoust 2010.)
Sentido Santo. (Pierre Dominique Testa, lou 21 de nouvèmbre 2009.)
Sìes Tu, de ROUSARI DE PASSIOUN de Coumboscuro (Sergio Arneodo, de Sancto Lucio de Coumboscuro, Itàli Prouvençalo 2000. )
Silènci... (Pierre Dominique Testa, lou 14.3.2015.)
Sivan, mèstre d'estello. (Pierre Dominnique Testa le 22.12.2007.)
Solitude à Hyères. (Pierre Dominique Testa, le 2.5.2002)
Solitude. (Pierre Dominique Teste, à Allauch le 31.7.2010. )
Soulèso pèr Candelouso. (Pierre Dominique Testa, lou 2.2.2015 jour de Candelouso.)
Soun vouiàgi. (Pierre Dominique Testa à Barbaraou lou 16 12 2006 .)
Sounado... (Pierre Dominique Testa, lou 10 d’abriéu de 2015. )
Souvenirs d'enfance (Joëlle MAILHOT)
Souvet galoi pèr Nouve 2013. (Pierre Dominique Testa, lou 24 de desembre 2013.)
St Valentin 2011-1981. (Pierre Dominique Testa, le 14.2.2011. A mon amour d’épouse pour nos 30 ans de mariage. )
Subre la mòrt de Frederic Mistral. (Prosper Estieu 1914. Recueil « Las Oras cantairas », 1931 chez Privat-Didier.)
Tambourinaire. (Pierre Dominique Testa lou 24 de Decèmbre 2005 .)
Tanto Chailano, née à Allauch en 1889. (Pierre Dominique Testa lou 16.12.2007.)
Té tu Té iéu. ( archiéu C.I.E.L. D'Oc ) (Robèrt Lafont)
Terro maire. (Martine Gonfalone, le 14.11.2007. )
Toi... (Pierre Dominique Testa le 9.9.2010.)
Tota la sabla de la mar. ( p 11 ) (Max Rouquette, Montpellier)
Tour de Franço 2015....à Gap... (Pierre Dominique Testa, lou 21 de juilié 2015. )
Tren à Sant Carle. (Pierre Dominique Testa le 1.10.2009.)
Tres aucèu. (Pierre Dominique Testa le 16 12 2006 à Barbaraou . )
TRÒCES CAUSITS (LA FARA-ALÈS ( lengo d'O dei Cevèno ) )
Un Loupin... de A.L Granier 1855. (A.L.Granier. 1855. Marseille)
Un ventàs. (Joan-Glaudi Puech de Ménerbes.)
Unique. (Pierre Dominique Testa le 9.9.2010.)
Uno flour vèn d'espeli (Pierre Dominique Testa du 1.6.1982)
Varbau. (Pierre Dominique Testa, lou 13.11.2008 en remembre d’un varbau !)
VERITABLES SOOUCISSOTS D’ARLE (Baptistin ESTAY Marseille, le 16 janvier 1852.)
Viens dans ma belle Provence (LYS CLAIRE)
Vierge du Manteau. (Pierre Dominique Testa, Allauch le 24.12.2006 à 19h20.)
Visiteur. (Pierre Dominique Testa le 24 MAI 2005 )
Vóucan d'Islando. (Pierre Dominique Testa, lou 17 de mai 2010. )
Voues e Crous (Pierre Dominique Testa, lou 17.10.2008, )
Voues. (Pierre Dominique Testa, le 5.3.2007.)
Vounvre Sant. (Pierre Dominique Testa, lou 17.11.2011. Pèr Bernat e Angèlo Perronne dou Lougis Nòu à Allauch. )
VOYAGE DU PATRON SEOUCLET A PARIS ( 1861 ) (Edouard BOUGRAIN, de Barjols. Brignoles – 1861 Imprimerie de Perreymond-Dufort et Vian)
Voyage en train entre Aachen et Bruxelles . (Pierre Dominique Testa, le 11.9.1989.)
voyage en voilier à Porquerolles. (Pierre DominiqueTesta lou 15 Juillet 1987 )
Vut 2013. (Pierre Dominique Testa lou 1 janvié de 2013.)
Vut de bouen' annado 2017. (Pierre Dominique Testa, lou 1 de janvier 2017.)
Vut pèr 2015. (Pierre Dominique Testa, lou 1 de janvié 2015.)
" Mystère des Saints Innocents " (Pierre Dominique Testa le 11 1 2006 .)

Chaque visiteur peut nous envoyer un texte de sa composition, quelque soit le dialecte, quelle que soit la forme poétique, le registre, et la graphie. Il lui suffira de le saisir ci-dessous.

Nous nous réservons le droit de ne pas mettre en ligne tout texte trop long, ainsi que tout texte hors des limites de la décence ouverte au public.

titre
texte
auteur
e.mail
1 + 1 ?