accueilauteurassociationlexiqueouvragesassociationliensliens

Noueste sìti à gràtis "http://lexiqueprovencal.com" de l'assouciacien "l'Espai Miejournau" prepauso un leissique óucitan de Prouvènço, leis estra d'un rouman " Fino e Cesar " dins quete l'autour Pierre Dominique Testa, escrivèire, li descriéu la vido d'uno famiho à Alau entre 1890 e 1995. L'assouciacien " l'Espai Miejournau "  prepauso tambèn de pouèmo que leis amaire de la telaragno pouedon manda pèr leituro publico, ansin que de mouloun de liame emé de sìti en lengo d'Ó vo que pretocon la lengo d'Ó, aparia d'adrèisso indefugiblo.

l’Abbé J.-B. Favre 1727-1787

LA FAM D'ERESITOUN
( OVIDE, Métamorph., liv. VIII. )

Moussu lou chivaliè Nasoun
Dis qu'un certèn Eresitoun
Assoumèt à cops de manaira,
A trenta passes de soun aira,
Una ninfa qu'aviè soun nis
Jout la racina d'un pudis.
En tuant aquela immourtèla
Agèt tort, s'ou faguèt esprès;
Mès se n'ou saguèt pas qu'après
Ma fe! pèr una bagatèla
le faliè pas faire un proucès.
Pèr malur pèr lou paure diable,
La ninfa aviè servit Cerès;
Aquesta lou jugèt coupable,
E ie proumetèt qu'à sous frès
Tirariè resoun de l'injura.
Chanjèt pamens de sentiment;
E couma n'aviè pas l'argent
Qu'auriè coustat la proucedura,
Grefiè, proucurur, avoucat,
Se virèt d'un autre coustat.
Lous grans en parèlha aventura
An recours à l'autoritat;
Tau faguèt ela. Una Oureada,
Galhardassa e plena de sen.
Pèr soun ordre seguèt mandada
Ounte veirés dins un moument.
— Escouta, ie diguèt, ma filha!
Fau que me fagues un plesi,
Pèr l'ounou que, dins ta familha,
Avès agut de me servi.
Au founs glaçat de la Scitìa,
( Car save la geografìa ),
Ai legit qu'on trova un endrech
Ounte tout es rede de frech.
Aqui trouvas la Secaressa,
La Sterilitat, la Tristessa,
Lou Tramblament e la Doulou,
La Raja e la Palla-Coulou,
Courtisans de la Fam canina
Que sus tout lou païs doumina.
Fau qu'aquela rèina d'aqui
( Amai n'en será pas fachada,
Car bèn brafará, Diu merci! )
Se rende aiçai d'una cambada,
E que, pèr puni lou couqui,
le vèngue alargi la tripalha,
Talament que pèr lou nouri,
Faugue cent fes mai de vitalha
Que Cerès noun n'en pot fourni.
Counvène que la Tessalia
Es un pau ion de la Scitìa;
Mès qu'acò te fague pas pòu:
Pèr avedre lèu fach toun viage,
Pourras prene moun equipage,
E causiras moun milhou biòu.
Lou biòu n'èra pas una rossa:
Tant vous revalèt lou carrossa
Qu'enfin en Scitìa arrivèt,
Mès sus lou Caucase ataulèt:
Carrossa e biòu, tout davalèt.
La ninfa grimpèt touta soula
A la cima d'aquel roucas.
Bèn i’en vauguèt d’estre sadoula
De ce qu'aviè manjat en bas.
D'aqui vejèt; dins un ermas,
La Fam que d’un oungla pounchuda
Derrabava emb'inquietuda
Quaucas espigas d’argelas.
Quinte plesi pèr la gouluda
S'aviè trouvat de gramenas!
Mès lou camp n'èra pas prou gras:
Noun se ie vesiè que de pèiras,
E quauque pau d’espargoulièiras
Cent fes pus secas que d'alun,
Mès d'espargous, pas la co d’un!
Aqui la Fam, touta enintrada,
Magra, pallassa, esfoulissada,
La maissa toujour en traval,
Las dents negras coum'un cremal,
Pus rouvilhadas que lou ferre,
Toutes lous jours anava querre
Lou lendeman dau Carnaval.
La pèl de la galavardassa
Era seca couma un chassis;
Dous petás negres pèr tetis
Penjavou de sa petrinassa
Couma dous anguilous roustis.
De soun ventre aviè be la plaça,
Mès de ventre n'aviè pas gis.
Dous grosses os à sas dos ancas
Regagnavou couma dos brancas,
E l'on auriè pres sous talouns
Pèr de viels manches de vióulouns.
Disou que la jouina Oureada
Entre que l'agèt devistada,
( Car de l'acoustá, noun ausèt ),
Dins quatre ou cinq mots ie cridèt
Lou sujèt de soun embassada,
E tout de suita descampèt.
Mès, pèr lou pau qu'aqui restèt,
Se sentissiè tant afamada
Que, se n'aviè pas agut pòu
D'èstre de Cerès mau-tratada,
I'auriè goubat d'una maissada
E soun carrossa amai soun biòu,
Couma un fratèr envala un iòu!
Mès, en ninfa bèn avisada,
Se sounjèt de gagná païs;
E quand se seguèt escartada.
Sentiguèt pas tant d’apetis,
La Fam, que, pèr una goulada,
Cabussariè dins lous infers.
De se vèire antau couvidada,
Courris, s'entancha, fend lous èrs
Era vièlha, mès desgajada,
E, couma se l'avièn fouitada,
Tant sautèt, tant doublèt lou pas,
( La graissa l'empachava pas! )
Que, sus la fin de la journada,
Arribèt dins lou païs bas
Ounte Cerès l'aviè pregada
De veni faire un bon repas.
Era venguda de Scitìa,
Sans manjá, jusqu'en Tessalìa:
Jujas ben qu'aviè mai besoun
D'un regagnou que d'un sermoun.
Mès, pecaire! à soun arribada,
Chaca porta seguèt peilada.
Pèr bonur la d'Eresitoun,
Que couchava au premiè saloun,
Se trouvèt pas que cadaulada,
E la Fam intrèt sans façoun.
Aqui-dedins, lou pouliçoun
Qu'aviè tuat l'Amadriada,
Ou la Driada, ou la Naiada,
Rouncava à double carrilhoun.
Oh! oh! sentisses à jamboun,
Ie diguèt la Brafa encantada;
Ma part, gus! ou d'una dentada
Te rousigue l'os dau croupioun!
Ni pèr aquela... Nostre ivrougna,
Trop ocupat de sa besougna,
Se destourbèt pas d'un moument,
La Fam, sans autre coumpliment,
S'estend sus el couma la rougna;
Das cinq arpiouns de chaca pougna
Vous l'embrassa amourousament;
E pioi, sans avedre vergougna,
Vous ie bufa dins loup óumard
L'esprit dau verme galavard.
Après aquel trèt de tendressa,
D'aqui fugiguèt la diablessa,
Sans veire soulament Cerès
Que i'aviè fach barrá sa porta,
Dins soun reiaume que savès;
E, s'èra estada la pus forta,
Auriè fach quicon de travès.
Dins lou tems qu'ela descampava,
Eresitoun, que roupilhava,
Se sentiguèt tant chatouiat
Dau verme que lou rousigava,
Que creseguèt d'estre ataulat.
Faliè veire coussi badava,
En se virant de tout coustat!
Lou paure diable s'entanchava,
Suçava, machava, brafava;
Aurias jurat qu'èra pressat.
E deque dirias qu'embalava,
En se dounant aquel tourment ?
Pecaire! embalava de vent.
Mès seguèt bèn autra drilhança,
Quand lou som ie durèt pas pus:
Era riche couma Cresus,
Mès ie fauguèt tant de pitança
Que lou vèspre seguèt un gus.
Lou matin, à soun tua-verme,
Manjèt sous biòus, sous chissouscats
Pioi, pèr dejuná fort e ferme,
Brafèt l’argent de quatre mas,
Amai ne seguèt pas pus gras.
A diná, fripèt, sans res dire,
Tout lou resta dau bèn qu'aviè,
Amai lou malurous disiè:
Ai fach un diná de pèr rire!
Lou souer, au diable! tant manjèt
Que de tout coustat s'endeutèt;
End'acò, quand el s'anèt jaire,
N'èra pas sadoul, lou manjaire!
Lou lendeman, nouvel afaire:
Soun apetis aviè crescut,
Mès lou crèdi s'èra perdut.
Ah! digas m'un pau couma faire ?
Metrá, filha d'aquel voulur,
Lou soul moble que ie restava,
Seguèt la dupa d'un malur
Que lou paire soul meritava:
Pretendou que la vendeguèt...
Miracle quand noun l'envalèt!
*

*
Lei mot groussié !!! (Pierre Dominique Testa, lou 30.5.2013.)