accueilauteurassociationlexiqueouvragesassociationliensliens

Notre site gratuit "http://lexiqueprovencal.com" de l'association "l'Espai Miejournau" propose un lexique occitan de Provence, des extraits d'un roman dans lequel l'auteur Pierre Dominique Testa y décrit la vie d'une famille à Allauch entre 1890 et 1995, des poèmes que les internautes peuvent envoyer pour lecture publique, ainsi que des liens de sites en langue d'Oc ou sur la langue l'oc,  couplés d'adresses inévitables.

Edito 243 emé lou rouman Fino e Cesar.

Sus lou Port, lei cavo s'endevenien. Leoun emé l'Àngi avien pourta lou divèndre seguènt touei lei besigougno de la Mameto. Ansin, au mas de Cesar, Fino avié adóuta e Jerèmio e Gustino. (8.3.2010)

Lou trabai de Leoun l'amalugavo, tant si boulegavo pèr tout geri. Chasque sèr, d'avans que passèsse au siéu pèr si pauva un brigoun de sèi journado, anavo vèire sa Magdaleno amount sus la plaço Sant Laurèns. Lou Papet, toujour countènt de lou vèire, li parlavo de cavo, que de còup que l’a pecaire, repepiavo que li leis avié dicho cènt còup. Mai acò à Leoun, l'enfetavo pas. Bèn lou countràri. Es proun souvènt qu'en durbènt la grand pouarto d'intrado, si metien au fres aqui sus leis escaié de barjaca. Ansin, lou Leoun couneiguè en quàuquei semano tout soun mounde, pescaire e pescairis, pescadou, peissounié e peissouniero. Mai l'avié pas rèn qu'aquéstei mestié de la mar que virouiejavon à l'entour de Sant Jan.

Lei pourtaire e pourtairis de tout péu, aqui emé lei repetiero e lei mesteirau de l'artisaniho, fasien sa vido sus lou pouart. Leoun leis eimavo bèn, que segu parlavon patoues coum' éu. Aqui dins aqueste quartié de Marsiho, lou francés avié pas dre de vido, e lei quàuquei merchandoun que s'èron assaja à franchimandeja, s'èron retrouba à paiolo, abandouna pèr sa pratico prouvençalo. Coumo à l'iàgi mejan, l'aurien pouscu crèire que tout à l'entour de Sant Jan, dóu Panié e dei Carmo, un bàrri cenchèsse aquest centanié d'eitaro, ounte aqui èro un païs diferènt emé si lèi, sa lengo e sèis us. Noun pas que lei gènt de Bagatòuni e lei San Janen siguèsson fouero prougrès, mai la diferènci caupié subre-tout en ço que soun poun de referimen li remandavo sèmpre à sèi quìteis esperimen dóu passa e noun pas à sèi pantai avenidou. Preferissien teni que de courre … eimavon miour saupre que descurbi.

Lou papet Marchand eimavo de parla de tout acò emé Leoun. Magdaleno, respetouso, jamai aujavo lei deroumpre ; Diéu garde ! Lou vièi patriarco l'aurié mouca, pardi !

Leoun avié de semano, cargado que noun sai. Es sèmpr' em' uno vertadiero benuranço que vesié arriba lou divèndre qu'emé l'Àngi e Magdaleno, mountavon en Alau manja l'aiòli. La chato avié coumprés desempui la debuto de sa relacien emé soun Leoun, que se voulié eima soun ome tau coumo èro, falié qu'acetèsse sa vido emé l'Àng dins soun envirouno. Doumàci avié coustata, que Leoun sènso l'Àngi, n'èro pas Leoun tau coumo l'eimavo. Alor si n' èro fach uno rasoun de viéure emé lei doues ome, que finalo fasien qu'un. L'Àngi, emai demourèsse de longo emé Leoun, dins lou meteisse apartamen, gardavo soun membre à despart.

Despui lei vesito coustumiero de Magdaleno, l'Àngi, pèr lei pas geina, avié pretesta uno miouro espausicien à l'oumbro, pèr prene la cambro la mai alunchado de la de Leoun. Pèr ansin li leissavo un pau mai de large e d'intimita. Mai acò empachavo pas Leoun e l'Àngi, lou matin vo lou sèr de si bagna ensèn dins sa bagnadouiro giganto, e de si destesa dins sèi batèsto journadiero, qu'aqui èro pèr elèi lou soul mejan d'en soubas, de viéure soun amiganço tant founso e de si destesa de sèi prefa achinissènt. Mai de tout acò Magdaleno n'avié tira lou miour. Car vesié bèn que la presènci de L'Àngi auprès de soun Leoun, si capitavo indispensable tout eitant qu'indefugible pèr sèis afaire coumercialo, mai tambèn pèr sa vido vidanto essicolougico.

Quouro s'anavon espaceja : coumo nourmau èron toujour tres. À mens que l'Àngi decediguèsse de faire autramen, siegue qu'avié d'obro d'assegura à la Tourreto vo à la Cancanasse, siegue d'ista au mas emé Cesar e Fino. Car despui que trevavo Cesar, s'èro senti bèn talamen au siéu, que si n'en èro fach uno segoundo famiho. Gusejavo dins lou campèstre emé Gaby e Momò. Cesar, souvènt li moustravo coumo falié mena lou muou, coumo falié fousiga, reclaure, desfana lei caulet flòri e maiouta leis àpi pèr lei faire bèn blanc. Li avié après au l'Àngi de bèn carga uno carretado de fen, en cafissènt lei caire un pau mai que lei mitan, à biais que lou cargamen devessèsse pas au proumié recouide.

Li agradavo à l'Àngi, quand Cesar èro panca rintra dóu marcat que s'aguèsse atardiva en vilo pèr d'afaire, de parti dins lei restouble e pèr lei couelo emé lou pichot troupèu que menavon lei Mameto Touaneto e Gustino. Tèms en tèms, quouro lou divèndre Leoun prenié la journado emé sa sourìo pèr faire d'escourregudo en amourous, éu si desvertouiavo toujour pèr preferi d'ista emé lei vièio. Si deleitavo de li demanda d'ana passa em' elèi doues, la journado dins la couelo emé la biasso, pèr ana eitant que fugue poussible, courre devè lou Taoume fin d'avé la visto sus l'améu de Pichàuris. Alor la Touaneto debanavo sa vido emé simplesso, mai l'Àngi, de tant èro atentiéu, arribè de tout counoueisse sus la Bastidono e la famiho Picard ansin que sus lei Falquet.

Souvènt baratavo lou Jerèmio pèr que venguèsse em' elèi. Mai l'avié rèn à faire. Lou jouvènt en gaire de tèms èro devengu balès coumo un armàri. Emai aguèsse mai de quinj' an, e qu'aguèsse pouscu escarlimpa e segre lou troupèu touto uno journado, eimavo mies d'ajuda la Fino dins lou jas. Eimavo lou mas, eimavo faire la tambouio pèr la meinado doumàci aro lou divèndre èron dès. Li agradavo de sourti lou femié de l'estable, d'escura lou galinié, de rabaia lei panié d'uou. Pèr l'ouro, avié pres en man de s'afasenda ei grùpi pèr lei bèn neteja. Voulié tambèn desteragna lou jas. Mai acò agradavo pas tant à la Touaneto qu'avié bello li douna d'esplico sus l'impourtanço dei teleragno dins lei jas, l'autre si n'en chautavo testaru e leis escoubejavo tóutei, afri que noun sai !

- mai dins toun pichoun cruvèu de testard, pouèdes pas coumprene que leis aragnasso s'espadouisson dei mouissau, dei mousco e de touto la manjanço que voulejo dins lei jas … e que quouro li lèves sèis oustau de fieladuro, èbè fas que lei mousco e lei mouissalo fan nèblo dins leis jas, couièsti … Doumàci, fin finalo lei telaragno soun d’aganto-mousco … Boudiéu, ve … n'en fa qu'à sa tèsto !
- sàbi Touaneto ço que vous truco, mai à iéu ço que mi truquejo es de vèire toueis aquélei telaragno gigantasso pendigouia souto lei pouest dins lei caire e recaire. Àimi miour que tout siegue próupre e bèn lisc, e que veguessian bèn lei fusto e lou poustan.
- De que va cerca !!! Mai soun pas lei fusto que nous nourrisson, fada, soun lei fedo …

La Fino que counouissié Touaneto, qu'elo sabié pas mete sa lengo dins sa pòchi e li mete subre un moucadou, venié toujour à la rescousso dóu paure Jerèmio, pèr lou pas leissa de caire, à l'escart de la famiho. Voulié que lou liame que Leoun avié teissu, pas jamai quaucun lou desfaguèsse de qunt biais que fuguèsse. Es pèr acò qu'afourtissié sèmpre à Touaneto que valié mies que siegue próupre, pulèu que tout fuguèsse brut coum' uno sampo. Gustino tambèn, qu'aro restavo aqui au mas, prenié toujour la defènso dóu jouvènt, que si sentié n' èstre un pau sa meirino. Li semblavo que de l'avé garda un parèu de nuech au siéu dins soun vièsti pampaia de pederastarié mié ome mié frumo, riboun ribagno li dounèsse dre de l'apara. Mai lou sèro, quouro la Touaneto sentié que l'avié un pau tròup boustiga, au mitan dóu repas s'aubouravo, e lei bouco pounchudo, lou nas regussa de frounço, si l'anavo pastissa coumo s’èro un enfant emai siegue aro quàsi un adulte.

- vai, couièsti de negrihet, t'àimi bèn moun bèu, que li fasié dins un gros poutoun.
- Touaneto, aqueste còup, ai bèn cresu que m'eimarias pus jamai.
- mai, countuniavo la vièio, pamens mei teleragno …
- àààaaaa, fasié Cesar que toujour regardavo Touaneto, aqui li sian mai emé lei teleragno. Mi sèmblo d'entèndre la pauro Mameto à la Bastidono, quouro d'assetoun sus la verdesco que vesié tout soun mounde, falié toujour que trobo à redire …

Un jour dóu mes de desèmbre, un pau d'avans lei fèsto de Nouvè, lei jóueinei proumes, lou Leoun e sa Magdaleno, vouguèron faire un roumavàgi à la Santo Baumo. Ero lou 19 desèmbre 1933. Segur èro un divèndre.
*

*
Eiguiero : à n'uno chatouno d'Eiguiero en guierdoun de soun retra (Baroun Guillibert, lou chapòli di poutoun, dins la revisto " escolo de lar " du 21 décembre 1902)